Natuurdagboek

 

Winter  Lente  Zomer  Herfst
 2009/2010
 2010/2011

 2011/2012
 2012/2013

 
2013/2014
 
2014/2015
 2015/2016

 2016/2017
 2017/2018
 
2018/2019
 2009
 2010
 2011
 2012
 2013

 2014
 2015

 2016
 2017
 2018
 2019
 2020
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
 2009
 2010
 2011
 2012
 2013
 2014
 
2015  
 
2016
 2017
 2018
 2019

 

 

 

Winter 2019-2020

 

Denk je onjuistheden in deze dagboeknotities tegen te komen, meldt dit dan even via mijn mailadres tineke (apenstaartje) natuurfragmenten (punt) nl.
Bij voorbaat dank!

 

Vanaf herfst 2019 zullen er zonder enige regelmaat natuurfragmentjes geplaatst worden.
                                                    

17 maart 2020

De Citroenvlinder vliegt nu volop; tot nu toe zie ik alleen mannetjes, de vrouwtjes zijn bleek wit. De vlinders hebben de winter doorgebracht in een soort winterslaap en worden nu massaal gewekt door het prachtige weer. Voortdurend fladderen ze rond op zoek naar een vrouwtje. Dit is een van de grootste vlinders die we hier in het land kennen en ze worden ruim een jaar oud. De vlinder lijkt een streep oveer de vleugels te hebben, het is de schaduw van een takje.

Ook steeds meer lieveheersbeestjes worden actief, vanmiddag zag ik dit Citroenlieveheersbeestje. In tegenstelling tot de meeste lieveheersbeestjes voedt deze zich niet met bladluizen maar met meeldauw. Op die manier verspreiden ze ook meeldauw. Je kunt je afvragen waarom dit kevertje van slechts een paar millimeter klein niet naar zijn leefwijze vernoemd is, maar die naam is al gegeven aan een oranje soortgenoot die net zo klein is en eveneens van meeldauw leeft: het Meeldauwlieveheersbeestje.

Afgelopen zomer heb ik alle buxusstruikjes uit de tuin verwijderd nadat ze kaalgevreten waren door de Buxusmot. Maar n struikje dat er nog redelijk bijstond, liet ik staan. Nu zit het boordevol bloemknoppen en levert het binnen een paar dagen weer een geweldige voedselbron voor insecten. Dus heb ik mijn plan dat struikje ook weg te halen maar even op stal gezet. Ook ben ik eigenlijk wel benieuwd hoe de Buxusmot zich dit jaar gaat gedragen, wordt het opnieuw zo'n enorme plaag als vorig jaar of zullen de vlinders nu met minder zijn. Zoiets gebeurt nog wel eens bij insecten.

Nog niet eerder kwam  halverwege maart de Bosanemoon in bloei maar nu staat hij er. Als dat allemaal maar goed gaat want al geeft de kalender aan dat het snel lente gaat worden, het blijft toch allemaal behoorlijk uit de pas lopen.

Ik ben inmiddels helemaal verknocht aan de Zanglijster die aldoor in onze tuin zit. Ik ken de lijster niet anders dan heel schuw maar deze trekt zich niet veel van me aan en scharrelt gewoon in het gras terwijl ik de borders zit op te schonen. Het voelt een beetje paradijselijk......

16 maart 2020

Al eerder las ik over lijmplankjes die verboden zijn maar toch verkocht worden. Mooi dat afgelopen zondag ook Vroege Vogels aan dit afschuwelijke onderwerp aandacht schonk. Ze zijn bedoeld om ratten en muizen weg te vangen maar ook andere dieren komen er op vast te zitten. Zelfs een kat, las ik. Het is een afschuwelijk lijden wat de dieren doormaken; muizen schijnen zelfs hun pootjes af te knagen in een poging om los te komen. Dat deze martelwerktuigen toch verkocht worden terwijl ze verboden zijn is een schande. Dat mensen ze gebruiken zegt veel over henzelf. In mijn ogen zijn dat gevoelloze minkukels ! Een verkoper: "er wordt toch niet gehandhaafd dus ik verkoop ze". Tja, dat zegt de helft van de automobilisten ook, ze kopen gewoon een vrij verkrijgbaar waarschuwingssysteem dat meldt waar snelheidscamera's staan. En het opperhoofd van de rijkspolitie zegt desgevraagd doodleuk: "nee, we gaan niet handhaven". Wat een land waarin we leven. Ik maak me er boos over.

Wat fijn dat zoveel mensen die nu niet naar hun werk kunnen, lekker in hun tuinen kunnen rommelen. Dat is dan weer een schrale troost bij alle virusellende. De lente begint dit jaar wel heel vroeg en overal om je heen hoor je de vliegende brombeertjes zoeken naar bloemen. Het is nu vooral de Aardhommel die we zien en ook nu blijkt weer hoe belangrijk de winterheide voor de eerste insecten is. De hele winter bloeit de plant al zit vol stuifmeel en nectar.

Ook ontdekte ik de eerste kikker van dit jaar in onze vijver. Een kogelrond vrouwtje dat stilletjes zit te wachten op een man die met haar paren wil. Pas dan zal ze haar eitjes loslaten.

Dat je altijd baas boven baas hebt bleek vanmiddag wel uit een telefoontje van een vriendin die vertelde dat haar vijver al vol zit met de Bruine kikker en dat ze al "enorm veel dril ziet". Zij woont in het buitengebied, ik bij het bos, dat zal het verschil wel zijn. Ze loste onbedoeld ook het raadsel op van de rode Voorjaarshelmbloem waarover ik me het hoofd brak. Die kregen we tijdens ons jubileum vorig jaar op de tuinclub cadeau. Deze kweekvariant is wel heel leuk, zeker als de planten flink uit gaan groeien. Ik ben er blij mee. Maar het had dus niks te maken met mijn veronderstelling (26.2) dat de felle kleur iets te maken zou hebben met kou.

De Zanglijster die voortdurend in onze tuin is, vindt het niks als ik daar aan het rommelen ben en verschuilt zich in de Taxus. Daar voelt hij zich veilig en wacht tot hij weer op de bessen van de klimop kan duiken, of de slakkenhuisjes die her en der liggen.

14 maart 2020

Nu de komende dagen de temperatuur weer gaat stijgen kunnen vijverbezitters opletten of er al kikkers of padden verschijnen en kunnen ze waarnemingen doorgeven op de website www.tuintelling.nl waar de gegevens verzameld worden zodat een goed overzicht kan worden verkregen van de situatie in het land. Mocht je de kikkers of padden niet zien maar wel hun dril aantreffen in de vijver, dan kan dat eveneens worden doorgegeven tot 29 maart.

Bij dit heerlijke weer trekken ook de kleine watersalamanders weer naar het water om te paren. In de nazomer verlaten ze de vijvers weer en zoeken op het droge een plekje om te overwinteren. Toen ik vanmorgen met het schepnet wat flap en blad uit de vijver viste, zat deze watersalamander in het net. Dit amfibie zien we elk jaar wel maar met de kikkers is het de laatste jaren droevig gesteld. Hadden we een jaar of tien geleden nog tientallen exemplaren in de vijver, vorig jaar was dat nul en het jaar daarvoor twee.

Een nare schimmelziekte (Batachrochytrium) houdt vreselijk huis onder alle amfibien. De schimmel vreet de huid van de dieren weg en vernietigt hun immuunsysteem. De ziekte heeft wereldwijd een enorme impact op de populaties. Toen ik beide foto's op de pc zag, schrok ik toch want deze wekt de indruk dat de salamander is aangetast. Wat een nare dingen toch, soms denk ik wel eens dat de planeet aan het terugslaan is en dat we steeds vaker geconfronteerd worden met de gevolgen van hoe wij omgaan met onze natuur en het milieu. Al die nare ziekten onder geiten, vogels, waterdieren, enzovoort, en nu weer wereldwijd onder de mens....

13 maart 2020

De merelvrouw in onze tuin is volop bezig haar nest te bouwen. Het frame van takjes zit in elkaar en nu wordt het nest verder afgewerkt met mos dat door alle vocht overvloedig tussen de planten te vinden is. Ik volg het met belangstelling, ze is tenslotte een soort tuinvriendinnetje geworden. Ik voerde haar dagelijks met rozijnen en ze gedraagt zich zo vertrouwelijk dat ze al op de voertafel vliegt als ik er nog bij sta.

Ze verstevigt het geheel met potgrond die ze uit de zaaipotjes haalt. Daarvan bleven er nog een paar buiten staan nadat de zaailingen er uitgehaald werden. Een merelvrouw is wel een dag of vijf bezig eer ze tevreden is met het nest. Man merel bemoeit zich er niet mee maar neemt er nog even z'n gemak van. Af en toe komt hij even kijken hoe het gaat.

Een grote groep mussen bivakkeert nog aldoor in de tuin en zit graag met z'n allen in de kale struiken te genieten van de zon. En af en toe wisselt die de regenbuien af. De bessen van de Gelderse roos zitten er voor een deel nog steeds aan, de vogels hebben er geen belangstelling voor.

11 maart 2020

Op deze heerlijke voorjaarsdag ontdekte ik verschillende lieveheersbeestjes. Bij nader inzien bleek n ervan er nogal beklagenswaardig aan toe te zijn: het kevertje bleek geparasiteerd te zijn door een sluipwesp die in haar buik een eitje gelegd had. De larve die daaruit zal komen vervelt een paar maal en vreet zich dan een weg naar buiten. Tijdens de ontwikkeling  zorgt de larve er wel voor dat ze geen vitale organen van het lieveheersbeestje vernietigt zodat het in leven blijft tot de larve volgroeid is. De sluipwesp (Dinocampus coccinellae) parasiteert allerlei lieveheersbeestjes maar vooral de vrouwtjes van de 7-stippelige, 11-stippelige en het Harlekijnlieveheersbeestje. Hier is de 7-stip de klos. De volwassen larve spint vervolgens een cocon tussen de poten van het slachtoffer dat verlamd is, en willoos de cocon gaat beschermen. Het is opmerkelijk dat het Veelkleurig Aziatisch lieveheersbeestje de dans ontsnapt, kennelijk heeft die exoot een afweermechanisme dat onze inheemse kevertjes niet hebben. De sluipwesp plant zich ongeslachtelijk voort (dus zonder paring) en mannetjes blijken maar zelden gezien te worden. Wonderlijk toch weer, die natuur.

In de plantenbak die onder een berk staat ontdekte ik een aantal zeer kleine wantsjes. Het gaat om de Berkensmalsnuitwants (Kleidocerys resedae) die leeft op de katjes van de berk en die in sommige jaren massaal kan voorkomen. Zo kunnen in een enkele berkenboom wel een miljoen van deze insecten huizen. De wants overwintert, dus degenen die ik zag zullen wel door het aangename weer wakker zijn geworden. Net als trouwens een Citroenvlinder die ik ook voor het eerst dit jaar in een tuin zag vliegen.

In een van de raamkozijnen zag ik dit bladhaantje  zitten dat leuk weerspiegeld wordt in het dubbele glas. En zo komen er stilaan weer steeds meer insecten te voorschijnen en dobberen we langzaam richting lente. Nog tien nachtjes slapen !

10 maart 2020

De klimop is toch wel een fantastische voedselbron voor vogels en insecten. Langs de zijmuur van ons huis groeit er een tot halverwege de gevel. Elk najaar wordt hij teruggesnoeid om hem in toom te houden. De rest wordt slechts matig gekortwiekt zodat de klimop zeer aantrekkelijk is voor vogels. Klimop hecht zich op de muur en dat vinden veel mensen ongewenst. Mij kan het niet schelen, na mij komt de zondvloed. Zo'n dertig jaar groeit hij hier al en ik beleef er dertig jaar plezier aan als tegen het voorjaar de vogels er nog steeds volop bessen vinden, als in het najaar de klimop in bloei staat en het er zoemt van de insecten, en gedurende de zomer merel, lijster, grasmussen en zelfs duiven er nestelen. Dat laatste vind ik ook niet erg, ze maken er wel een bende van maarr na een fikse regenbui zie je daar niets meer van.

Vanmorgen heb ik staan kijken bij de Doronicum die er de hele winter fris en fruitig bijstaat. Dat is nog nooit eerder gebeurd. Elke winter verdween het blad en verscheen het weer in het voorjaar wanneer hij weer met vrolijke gele bloemen bloeit. Er staan ons heel wat veranderingen te wachten die het gevolg zijn van de klimaatverandering. Sommige zijn leuk, andere minder maar we hebben het er maar mee te doen.

De laatste tijd zie ik dagelijks een vrouwtje Zwartkop in de tuin, zo ook vanmorgen terwijl er weer veel vocht uit de grijze lucht viel. Jammer trouwens dat het ook vandaag weer regent, de temperatuur is juist zo heerlijk. Een jaar of veertig geleden kon je deze vogel alleen in dichte, gevarieerde bossen zien maar tegenwoordig komt hij in elke tuin als die maar goed begroeid is met struiken en bomen.

De man heeft een zwart petje op z'n koppie. De meeste zwartkoppen trekken in de loop van de zomer naar zuiderlijk gebied en komen vanaf maart of april weer naar ons toe, afhankelijk van het weer. In een winter als deze blijft een aantal gewoon in ons land. Deze fotografeerde ik eind december toen hij de voertafel bezocht.

7 maart 2020

De Gele trilzwam (Tremella mesenterica) is nog steeds in de bossen te zien. Het is een parasiet op dood eikenhout, maar wel een bijzondere. De meeste parasiterende zwammen tasten het hout aan waarop ze leven maar deze trilzwam haalt het voedsel uit de zwamvlok van een ander zwammetje dat eveneens op het eikenhout groeit: het Eikenschorszwammetje. De Gele trilzwam komt het hele jaar wel voor maar in de winter is hij toch wel op z'n mooist. Hoe feller de kleur, des te jonger hij is. Na een vorstperiode waarbij ze bevriezen, kunnen trilzwammen loslaten en op de grond vallen.

De mensen die in ons land aan het politieke roer staan laten  zich nogal eens radicaal uit. En vaak gaat dat over klimaat en milieu. Onze MP Rutte laat niet na te verkondigen dat de  redding van de natuur  noodgedwongen gepaard moet gaat met "rotmaatregelen", en zijn VVD partijgenoten vallen hem stevig bij, zoals Klaas Dijkstra en deze week Remco Dijkstra (what's in a name). De laatste heeft het over "de rot uitspraak van de Raad van State, beschermde rot plantjes waardoor je langzamer moet gaan rijden, brandnetels zijn immers ook groen, en hij blijft liever  's avonds een uur langer op zijn werk zodat hij weer lekker gas kan geven op weg naar huis. Deze mensen beseffen niet hoeveel verantwoordelijkheid ze dragen als volksvertegenwoordigers, ze dienen een voorbeeldfunctie te hebben. In plaats daarvan gaan mensen zich gesteund voelen, enqutes in dagbladen hebben als uitkomst dat de meerderheid van de automobilisten zich niet gaat houden aan de verlaagde snelheid op de autowegen. Sabotage dus.  In ons land ontstaat een ziek klimaat van elkaar tegenwerken.
Sorry, dit moest er even uit!  Foto: Klimopereprijs (Veronica hederifolia), geen rot maar lief plantje.

5 maart 2020

Wat heerlijk om weer wakker te worden door het zingen van de merels. 's Avonds doe ik er de keukendeur voor open om ze beter te kunnen horen. Hoorde ik vroeger dicht om het huis de merels zingen, elk jaar worden het er minder en klinkt hun zang van verder weg. Het zal deels komen doordat er in de omgeving zoveel gekapt werd door tuineigenaars die geen schaduw willen i.v.m. hun zonnepanelen, of omdat de bomen te hoog worden naar hun zin. Anderzijds heeft het Usutuvirus achtereenvolgende jaren flink huisgehouden onder merels.

Gisteren zag ik een merelvrouw bezig met de bouw van een nest. Dat belooft weinig goeds, het is nog veel te vroeg maar als de zon schijnt en de temperatuur de hormonen op gang brengen handelt de vogel daarnaar.

Het is enorm hoe snel momenteel struiken in het blad komen, planten beginnen te groeien, soms al te bloeien terwijl maart nog maar nauwelijks begonnen is. Helaas stuwt ook het Zevenblad in de tuin weer enthousiast de blaadjes boven de grond. Dat wordt weer een hoop gepruts bij het verwijderen, en nooit lukt het helemaal.

3 maart 2020

Wat een caeautje, deze zonovergoten dag. Buiten staan de krokussen met wijd opgenspreide armen en ik zag de eerste hommelkoningin die door de zon gewekt werd en op zoek ging naar bloemen om er een maaltje nectar uit te halen. Het stuifmeel gebruikt ze wanneer ze een goed plekje heeft gevonden voor de bouw van een nest. In de eerste broedcellen die ze maakt van was doet ze wat stuifmeel en in een andere doet ze nectar. Het is bedoeld voor de eerste hommeltjes die uit de eitjes komen die de hommelkoningin zal leggen. Vervolgens wordt het nest steeds verder uitgebouwd. Maar zover is het nog niet, het weer moet eerst nog wat opwarmen zodat er meer bloeiende planten komen.

In zon of schaduw betekent een grroot temperatuursverschil. Onder een steen die ik oppakte zat een aantal pissebedden bewegingsloos bij elkaar.

De Voorjaarshelmbloem (Corydalis solida) waarvan ik eerder melding deed, staat er vandaag al heel wat enthousiaster bij.  De zaden hebben een zogenaamd "mierenbroodje", een eiwitrijk aanhangeltje dat door mieren meegenomen wordt. De naam Voorjaarshelmbloem is feitelijk vervangen door Vingerhelmbloem, dus eigenlijk moet ik de plant ook zo noemen. Maar al die oude namen liggen ook nog steeds z vast opgeslagen op de harde schijf in mijn hoofd......

Het Maarts viooltje (Viola odorata) is ook alweer aanwezig. Bij dit viooltje gebeurt iets wonderlijks. Het bloeit en het vormt vervolgens zaaddoosjes. Maar daarmee is het verhaal niet af. Dej plant gaat gewoon door met het produceren van zaaddoosjes terwijl er geen bloem meer te zien is. Maar nu komt het: de bloemen die nu gevormd worden blijven steken in de knop en bevruchten zichzelf en daardoor ontstaan er ook weer zaaddoosjes. Men noemt dit verschijnsel cleistogamie. Het Griekse "cleistogaam" betekent  cleistos/gesloten, en gamie/huwelijk.

29 februari 2020

Ik was niet de enige die geconstateerd heeft dat er in de afgelopen maanden wat betreft de aanwezigheid van vogels een grote uniformiteit was. We zagen mussen, kool- en pimpelmezen, roodborsten, merels en wat vinken. Afwezig waren putter, sijsjes, groenlingen, kepen en Turkse tortels. Slechts eenmaal zag ik goudvink, boomklever en zwartkop. Maar vandaag, de laatste dag van februari zat er opeens een winterkoninkje op de voertafel (helaas geen foto) en vandaag voor het eerst een zanglijster. De laatste hoorde ik al tweemaal zingen, de roodborst doet dat tegenwoordig elke ochtend en avond. Ik kan niet wachten tot het werkelijk lente zal worden.

26 februari 2020

Vandaag deed ik een leuke waarneming van een bloeiende Voorjaarshelmbloem (Corydalis solida). Die is er wel heel vroeg bij dit jaar. Gewoonlijk vind je dit plantje in maart en april. Ik trrof het aan in de eigen tuin, "vers van de pers".

Corydalis is afgeleid van het Griekse woord Korydalis hetgeen Kuifleeuwerik betekent, doelend op de uiterlijke overeenkomsten van plant en vogel. Tja, men bedenkt wat!  De kleur van de eerste bloemen zien er roze uit en dat heeft te maken met de temperatuur. Bij bepaalde rozen zie je ook vaak dat een roze kleur overgaat in lila naarmate het seizoen vordert en het langzaamaan weer kouder wordt.

Deze opname dateert van 29 maart 2015. Over een poosje ziet onze nieuwbakken plant er ook zo uit, lichter van kleur en met meer uitgegroeide bloemen. Aangezien dit een echte stinzenplant is komt hij massaal voor op landgoederen. Op enkele plekken van ons land komt de plant nog in het wild voor. Het zaad zit in een doosvrucht die lijkt op een peul. Als de zaden rijp zijn worden ze weggeslingerd waarna mieren ze verspreiden. De zaadjes zijn voorzien van een mierenbroodje, een uitgroeiseltje van het zaadhuidje. Het schijnt dat mieren het graag meenemen naar hun nest om als voedsel te dienen.

24 februari 2020

In de supermarkt lagen mooie grote mandarijnen en ik besloot er wat van mee te nemen. Thuis viel mijn oog op een label dat er aan het net zat. Ik las verontrustende informatie: "behandeld met Imazilil en Pirilmetanil. Het internet bracht duidelijkheid. De supermarkten verkopen mandarijnen met zorgwekkend hoge concentraties bestrijdingsmiddel, zo las ik. De stof heeft negatieve invloed op de voortplanting en vooral voor ongeboren babies en heel jonge kinderen "is gevaar op langere termijn niet uit te sluiten". Het schimmelwerende Imazilil wordt ook ingezet in de landbouw bij het beschermen van zaaigoed. De wettelijke normen voor toelating van bestrijdingsmiddelen gelden voor n stof. Maar op de mandarijnen zit dus ook nog een tweede. Imazilil wordt ervan verdacht mogelijk kankerverwekkend te zijn en is zeer giftig voor waterorganismen. Het is niet onvwaarschijnlijk dat het gif door de schil in de vrucht komt.  Zijn momenteel de politieke partijen niet aan het bakkeleien over het handelsverdrag met Canada, en vinden sommigen niet dat o.a. onze milieubescherming in dat  CETA-verdrag niet even goed gewaarborgd  is als in ons eigen landje?? Ik neem me voor uitsluitend nog biologische citrusvruchten te kopen.

22 februari 2020

Steeds meer planten en struiken reageren op de te zachte temperaturen door het blad te ontplooien of te gaan bloeien. Vandaag ontdekte ik in de tuin een volop bloeiende Pieris. Ik had de bleekroze bloempjes zowaar tot nu toe gemist. Het stuikje is er dit keer drie weken eerder bij dan gewoonlijk.

Dat de Sperwer in de tuin was kun je merken aan de vogels. Eerst wordt het even doodstil en wat later is het een en al alarm van de merel. Een vrouwtje zit een poos doodstil en uiterst alert om zich heen te kijken eer ze de kust weer veilig waant.

Ook het Longkrluid bloeit. Blauw is mijn favoriete kleur van bloemen. Maar zo vroeg hoeft het van mij eigenlijk niet want buiten is het onbehaaglijk met die harde windvlagen en regenbluien die je onverhoeds overvallen.  En oh, hadden we maar wat meer zon, die ga ik steeds meer missen.

Met grote regelmaat wordt er even geneusd in de nestkasten die in de tuin hangen. Gelukkig maken de vogels nog geen aanstalte te gaan broeden. Dat maakten we in voorgaande jaren wel mee, met als gevolg dat de vrouwtjes bij terugkerende koude er de brui aan gaven en hun broedsel achter lieten. Soms waren er al eitjes uitgekomen. Vogels moeten wel heel wat te stellen hebben met die extreme veranderingen, lijkt me.

17 februari 2020

Hoe weten al die zaadjes nou wanneer ze moeten ontkiemen? Voor elke soort is dat weer anders. Een zaadje is op zich stevig genoeg om allerlei weersomstandigheden te doorstaan maar als het eenmaal uitloopt en ontkiemt, verkeert het in het meest kwetsbare moment. Daarom stellen zaden eisen aan hun omgeving. In Spitsbergen ligt de Wereldzadenbank, diep onder het ijs. Niet alleen bloemplantenzaden liggen daar opgeslagen maar ook die van onze voedselgewassen. De bedoeling is om al die zaden voor uitsterven te behoeden, wie weet zijn ze ooit weer nodig. De opwarming van de aarde met als gevolg het smelten van het ijs vormt door de klimaatverandering een dreigend gevaar.

In elk zaadje zit een kiem, een embryo dat wacht op het signaal om wakker te worden. Er zitten receptoren in die temperatuur waarnemen en vocht. Andere zaden hebben weer licht nodig en ontkiemen niet als ze te diep in de donkere aarde zijn geraakt. In Australie ontkiemden heel kort na de bosbranden zaden van de Eucalyptus, die hadden juist hitte nodig. Andere zaden willen weer een periode van kou ondergaan om de kiemrust op te heffen. Sommige zaden hebben heel harde hulzen die pas zacht worden als er voldoende vocht aanwezig is. Wie graag zelf plantjes zaait weet dat je zulke harde zaadomhulsels eerst kapot moet vijlen voor ze te zaaien. De warmtesom is ook bepalend, het aantal uren dat de temperatuur na 1 januari meer dan 5 was. Zo zijn er nog veel meer factoren die het ontkiemen, groeien en bloeien van een plant benvloeden.

Veel zaad blijft heel lang kiemkracht behouden. Dat is bijvoorbeeld bewezen door de zaden op te kweken die in de sarcofaag van Toetanchamon gevonden werden, of die opeens weer lang verloren planten voortbrengen als landbouwgrond wordt afgegraven en de natuur er z'n gang mag gaan. Het oudste zaadje dat ooit tot leven werd gewekt is dat van de Silene stenophylla die in Siberie voorkomt. Het dateert uit de IJstijd, 3.000 jaar geleden. Het is een van de vele soorten koekoeksbloemen en het werd door Russische wetenschappers opgekweekt.  Wonderlijk en verbazingwekkend. Misschien bracht deze prestatie sommige mensen wel tot het besluit zich na hun dood te laten invriezen......

15 februari 2020

"Mijn" eerste bloeiende speenkruidbloempjes vond ik vandaag. Als ik in mijn fotoarchief kijk zie ik dat dit nog nooit gebeurd is in deze tijd. Alle foto's die ik heb, dateren van de maanden maart. De bloemen zullen nu niet bestoven worden daar er geen honingbijen vliegen. De vermeerdering van het Speenkruid (Ranunculus ficaria) is niet afhankelijk van zaad want het gaat ook door middel van knolletjes die in de bladoksels groeien plus via de speenachtige knolletjes onder de grond. Voor de honingbijen is dit een gewild plantje maar die voelen er nog niet voor om uit te vliegen.

Telkens bekruipt me de neiging om de tuin te gaan opschonen maar ik bedwing me. Dat  deze winter de  temperatuur tot nu toe veel te hoog is, biedt geen enkele garantie voor wat de komende weken nog zal volgen. Door nu het blad weg te harken uit de border en de dode stengels af te knippen gaat er veel verloren aan insecten, eitjes, spinnetjes enzovoort. Holle stengels, al zijn ze nog zo klein, bieden voortreffelijke schuilplekken en overwinteringsmogelijkheden. Behalve dit kan het in principe ook nog best gaan vriezen. Het zou niet de eerste keer zijn dat de lente koud en onaangenaam zou beginnen. Recent werd ergens nog geschreven dat deskundigen er van uitgaan dat door de verandering van het klimaat op den duur maar liefst 40% van onze wilde planten zal verdwijnen. Daar komt natuurlijk weer nieuwe soorten voor terug maar het staat vast dat door die afname van inheemse soorten ook plantgebonden insecten als bijvoorbeeld vlinders uit ons land zullen verdwijnen.

13 februari 2020

De IJssel staat boordenvol met water en heeft het aangrenzende land overspoeld. Dat is een prachtig en imposant gezicht. Vooral als de buiige wolken beurtelings langs de lucht jagen en grijs wordt afgewisseld met blauw.

In de landerijen staan ook de bomen tijdelijk met hun tenen in het vocht. Al het land dat overspoeld wordt, maakt het een vijandig oord voor dieren die daar leven; ze verdrinken massaal. Hazen kunnen desnoods nog in bomen klimmen, reen kunnen vluchten naar drogere stukken maar mollen, muizen, regenwormen en al het overige dat ondergronds leeft, verdrinkt. Reigers en ooievaars weten dat en staan klaar om al die prooien op te eten zodra het water zich ook maar even weer terugtrekt. Voorlopig blijft het maar doorgaan, ook vanmorgen is de hemel weer troosteloos en aaneengesloten grauw en valt het water gestaag naar beneden.

10 februari 2020

Hoe zou zo'n kleine Winterkoning op de pootjes blijven  in deze heftige windvlagen van meer dan 100 km per uur...., het vogeltje weegt slechts 9 gram. Buiten zie ik de mezen en de mussen ondanks de felle wind nog steeds de voertafel bezoeken en vooral de pimpel moet veel moeite doen om veilig op de vleugels te blijven, hij weegt dan ook maar 1 gram meer dan het winterkoninkje. De Koolmees is een slag groter, dat scheelt meteen 6 gram terwijl de Mus de zwaarste is: gemiddeld 30 gram.

Huismussen doe je een groot plezier met trosgierst. Het is een voedselbron vol energie en die kunnen de mussen 's winters goed gebruiken. In het voorjaar kun je beter stoppen met gierst want de vogels kunnen er te vet van worden. In onze tuin worden maar maal per winter een paar takken opgehangen.

Tussen de buien en de windvlagen door voelen de vogels wel degelijk dat de lente in aantocht is. De werking van hun hormonen valt niet meer te s toppen. Voor nestbouw is het nog wat te vroeg maar het is wel slim om alvast te kijken naar een goede behuizing voor de toekomstige jongen. Je ziet altijd wel dat mezen een nestkast induiken om spinnetjes, cocons en dergelijke te zoeken maar nu is het gedrag anders.

De nestkast wordt uitvoerig bekeken en beoordeeld op geschiktheid. Hoe voelt het aan om er in te zitten, hoe ziet de omgeving er uit en hoe is de aanvliegroute. Dus er in en er weer uit, stukje wegvliegen en weer terug vliegen. Ik hoop dat er een paartje zal gaan broeden want vorig jaar gebeurde dat niet en dat was jammer want er niets leukers om van huis uit te zien hoe de jongen uitvliegen.

Ach ja, de Roodborst. Ik kan het gewoon niet laten hem te fotograferen, het is zo'n fotogeniek vogeltje. Het gedraagt zich altijd rustig, is niet schuw en het ziet er leuk uit met die ronde kraaloogjes, die ranke pootjes en de kenmerkende gestalte. De Roodborst is een van mijn favoriete fladderaartjes. Ik ontdekte dat er zonnepitkernen te koop zijn, zonder harde huidjes die met het nodige gepik verwijderd moeten worden. De blote zaden worden nu ook gegeten door deze vogel, ze zitten boordevol energie.

7 februari 2020

Wat een heerlijke dag en wat knapt een mens toch op van die zon! De krokussen laten zich bedotten en houden meteen "open dag", maar geen bezoeker die zich meldt. Bijen zijn er nog niet te zien. Aan het eind van de middag gaan de bloemen weer dicht en morgenvroeg zijn ze bedekt met rijp.

De Struikkamperfoelie (Lonicera fragrantissima) staat in bloei. Met haar heerlijke geur lokt deze struik hommels naar haar bloemen maar ook die zijn er niet. De hommelkoninging verschuilt zich nog in haar holletje en hoewel ze in het najaar al bevrucht werd, gaat ze pas eitjes leggen als ze een eerste aanleg van een paar cellen voor een uit te bouwen nest gemaakt heeft. De kamperfoelie geurt nu trouwens niet, ik heb er vandaag nog aan geroken. Blijkbaar is de temperatuur niet hoog genoeg en als de zon het weer laat afweten, koelt het meteen weer flink af.

Helaas te vroeg uitgeslopen, deze mooie dagactieve nachtvlinder. Het is de Agaatvlinder (Phlogophora meticulosa)  wiens rupsen zich nogal eens te goed doen aan potplanten, buiten of in kassen. Op die manier moet een rups mee naar binnen zijn gekomen met de geraniums die hier in huis staan te overwinteren. Welliswaar in een koele kamer, maar wanneer de zon een dag schijnt, blijkt dat al genoeg te zijn om de ontwikkelingen in de vlindercocon te versnellen. Elke keer om deze tijd in het jaar gebeurt het wel dat er zo'n mooie vlinder dood op de vensterbank ligt. Nu zat er een tegen de ruit maar veel leven zat er niet meer in.

Ik heb nog geprobeerd hem wat op te knappen door een druppel suikerwater voor hem neer te leggen maar het heeft niet geholpen. Normaliter komen deze vlinders pas in april tevoorschijn. Het is een van de meest algemene nachtvlinders van ons land. Op deze foto is te zien hoe bijzonder hij gebouwd is. De voorvleugels zijn op een aparte manier opgevouwen en vormen aan de voorzijde een omhoogstaande top. Een dode vlinder kun je jaren bewaren zonder dat hij vergaat. Dus gaat dit onfortuinlijke exemplaar in een doosje om aan deze of gene te laten zien. Niet veel mensen kennen deze vlinder terwijl hij juist zo prachtig is.

4 februari 2020

Het uitlopen van knoppen is een bijzonder proces. Tijdens het groeiseizoen van bomen en struiken wordt in de bladeren een hormoon ontwikkeld: abscisinezuur. Na verloop van tijd hoopt dit hormoon zich op in de nieuwe knoppen waar het ervoor zorgt dat de knop in rust blijft. Bij lage temperaturen wordt het weer afgebroken. Doordat het onwerkzaam wordt, blijven de knoppen in rust, ook al volgen er een paar warmere dagen.

Bomen en struiken reageren in het voorjaar onder meer op de temperatuur. Behalve het groeihormoon zijn ook de wortels van belang. Diep in de grond zullen die pas reageren als de bodem opwarmt waardoor de druk van de sapstroom toeneemt, want dat is nodig om het nieuwe blad van vocht te voorzien. De Beuk is een van de laatste bomen die op die manier in blad komt.

Allerlei ontwikkelingen rondom het uitlopen van bomen en struiken worden al heel lang bestudeerd door fenologen. Zo weten we inmiddels dat sedert 1988 de natuur standaard vroeger ontwaakt dan de jaren daarvoor. Logisch natuurlijk, aangezien het klimaat aan het veranderen is en zachte winters de toekomst lijken te zijn. Maar dat de eerste week van  februari de Akebia quinata al bloemtrosjes vormt, is echt extreem. De normale bloeiperiode ligt vanaf april. Het is nog maar afwachten hoe de natuur zich in allerlei opzichten zal gaan aanpassen aan de veranderingen. Koolmezen bijvoorbeeld zijn zo geprogrammeerd dat hun eitjes uitgebroed worden tegen de tijd dat er weer rupsen zijn. Dat loopt tegenwoordig niet meer synchroon, terwijl de koolmeesjongen juist deze eiwitrijke hapjes nodig hebben om goed te kunnen groeien.

2 februari 2020

Wie is niet dol op de Winterakoniet (Eranthis hyemalis)? Een vrolijker voorjaarsbode kun je je niet indenken. Ze zijn leuker dan de Krokus met haar dunne wiebelsteeltje dat zo snel omvalt, ze hebben ook meer persoonlijkheid als je dat al zo kunt formuleren. De akoniet presenteert zich met veel aplomb, haar felle kleur zie je niet over het hoofd en de bloem ligt getaleerd in een sierlijke krans  van ongesteelde blaadjes. Van oorsprong een stinzeplant, nu zo ingeburgerd dat iedereen hem wel kent. Ik verbaas mij momenteel over de veelheid waarmee ze dit jaar verschijnen, ik zag tuinen die werkelijk barstensvol stonden. Dat zullen we te danken hebben aan al die regen van de afgelopen maanden. De knolletjes van dit gewasje zijn namelijk heel gevoelig voor uitdroging en het zaad eveneens. Daarom groeit het bij voorkeur in de schaduw en in ietwat humusrijke vochtige grond.

Luister dan
al is het regen
op de ruit

..................
..................
..................

Het zijn de punten achter de zinnen
van het weer.

Ted van Lieshout

20 januari 2020

Lang genoeg gedraald, dachten de krokussen, tijd om op te treden! En alsof ze onderling hadden afgesproken dat ze het massaal zouden doen, stonden vanmorgen opeens heel veel bolletjes met de bloemen bovengronds. Nog niet open, want ze vertrouwden het terecht niet: twee uur later was de lucht alweer ongegeneerd grijs. Maar onder de bodem en onzichtbaar voor mensenogen spelen zich allerlei natuurwondertjes af.

Elders in ons dorp zag ik bloeiende Achilea. Te gek toch eigenlijk, eind januari en deze plant gaat gewoon maar door. Een leuk en fris kleurtje ook. Al menig maal heb ik deze soort in onze tuin gezet en telkens na n zomer is hij alweer verdwenen. Hier staat hij in een gemeenteperk en doet het fantastisch. Wel de hele zomer door de zon beschenen, dat wel weer.

Tussen twee stoeptegels groeien piepkleine oranje bekerzwammetjes. Je hebt het zo snel niet in de gaten maar op allerlei verschillende plekken grijpt de ntuur meteen haar kansen en overal ontstaan binnen de kortste tijd  stukjes micro-natuur.

Bekerzwammen, de naam zegt het al, hebben een beker-, schaaltjes- of schijfjesvorm, ze behoren tot de familie Zakjeszwammen. Grote, kleine, bleek, bruin of oranje, er zijn heel wat soorten. Welke deze zijn durf ik niet met zekerheid te zeggen, het zou wellicht kunnen gaan om de Muurbekerzwam.

De hazelaars hebben afgelopen herfst weer heel wat noten afgeworpen. Die liggen dan met of zonder bolster op de stoepen en in het aangrenzende grasveld. Telkens heb ik dan de neiging om de noten van de stoep in het gras te vegen om te voorkomen dat ze in de bezemwagen verdwijnen. Maar het is nogal genant om thuis een bezem op te halen en dat te doen terwijl passerende voetgangers, fietsers en automobilisten daar het hunne van denken. Dus ben ik laf en doe het niet. Maar vanmorgen zag ik dat iemand die stoerder is dan ik de hele massa hazelnoten onder een boom heeft geveegd. Heerlijk voor de kauwen, kraaien en roeken die hier nog een hele poos van kunnen eten.

29 januari 2020

De hedendaagse camera's nemen de doorsnee fotograaf veel werk uit handen maar ze maken er soms ook wel een potje van. Was de lucht maar zo blauw als op deze foto maar niets was minder waar. Die eenzame duif op de kale berkentak, tegen de akelig grauwe lucht gaf een beeld zoals ik mij onderhand ook een beetje voel. Er lijkt geen eind te komen aan wind en regen terwijl ik zo verlangend uitkijk naar de lente. De januarimaand is voor mijn gevoel de langste van het jaar maar gelukkig volgt bijna februari die dan weer een stuk sneller op de lente afstevent. Ach, een mens kan zichzelf van alles wijsmaken maar het is gewoon een kwestie van afzien.

Terwijl ik hier zat te typen werd mijn aandacht getrokken naar een insect dat hoorbaar  het vensterglas zat te bestrijden in een poging naar buiten te kunnen vliegen. Het bleek een Grauwe schildwants (Rhaphigaster nebulosa) te zijn. Hij weigerde stil te zitten en mij de gelegenheid te geven hem goed te fotograferen. De soort leeft oorspronkelijk in Midden Europa maar is een van de vele insecten die het door de klimaatopwarming een stukje hogerop is gaan zoeken. Steeds vaker is hij nu te zien, en in bijna elke tuin. Hij verloochent zijn afkomst niet en houdt niet van kou en wat daar bij hoort, dus zoekt hij in onze huizen een plekje om te overwinteren. Omdat al die wantsen hetzelfde in hun kop hebben, kan het voorkomen dat ze massaal huizen binnen dringen. Twee jaar geleden haalde de Grauwe daardoor zelfs het nieuws op de televisie. Zet ze maar gewoon buiten de deur want als je ze dood mept verspreiden ze een heel vieze lucht. Dat luchtje gebruiken ze ook om vijanden te weren.

Een Koolmees vindt dat ik me aanstel, dat het nog gewoon een poos winter is maar dat de lente toch echt al dichterbij komt en hij dat voelt in zijn lijfje: hij zit luidkleels het voorjaar al te proclameren.....,  alsof het al zover is. Kleine uitslover!

27 januari 2020

Het begint er steeds meer op te lijken dat we de winter gaan overslaan. Ook in februari geen winter, volgens de weermannen. Zou het een kwestie van koffiedik kijken zijn? Voorlopig laat ik de tuin toch maar met rust, voor afknippen en opschonen lijkt het mij toch wel erg vroeg en hoe vaak gebeurt het niet dat tegen het voorjaar opeens een koudegolf optreedt. Ik las en hoorde al over de bloei van winteraconieten maar voor mij waren dit gisteren de eerste die ik zag. De kelkjes nog dicht, daar moet eerst een flinke portie zon voor komen.

Vanmorgen vond ik deze bloeiende eenjarige plant en dat was toch wel een verrassende vondst. Het is de Gewone duivenkervel (Fumaria officinalis), een wilde plant uit de papaverfamile die vooral in het zuiden en oosten van ons land groeit. De normale groeitijd is van mei tot oktober, dit waren nieuwe zaailingen, ik zag er meerdere staan. Typisch een plant die het naar de zin heeft in verstoorde grond. Geen wonder dus dat ze het meest gevonden wordt op akkers en moestuinen. Een van de verklaringen hoe de plant aan deze naam kwam, is dat duiven er graag van eten.

De vaste plant Beemdkroon (Knautia arvensis) weet niet van ophouden en produceert nog steeds bloemen. In de herfst had ik een zeer donkerpaarse variant binnenshuis gehaald om hem over te houden tot het voorjaar maar dat blijkt niet eens nodig want ook die staat er buiten nog fris blij.

25 januari 2020

Tot en met zondag kunnen er nog vogelwaarnemingen worden doorgegeven op bijvoorbeeld www.tuinvogeltelling.nl . Gedurende een half uurtje tellen hoeveel en welke vogels je in de tuin ziet. Zo krijgt men weer een goed beeld van hoe het gaat met de kleine en grote fladderaars.

Ik doe niet mee, het is zo'n raar seizoen op dit punt. Groenlingen zijn er niet te zien, ook geen sijsjes, vinken zien we af en toe, wat heggenmusjes en soms een houtduif. De roodborst die iedereen wel een warm hart toedraagt is continu aanwezig. Zijn favoriete voer vormen havervlokken, gestampte pinda, gestampte vetbol en nog wat heel kleine zaadjes in het gemengde voer.

Deze vrouw Merel is er ook dagelijks meermalen. Zij heeft het liefst rozijnen, maar ook de havervlokken zijn een geliefd maaltje. Het is leuk als een vogel unieke kenmerken heeft, zoals deze met de witte kopstip en wat witte borstveertjes. Daardoor kun je zo'n vogel goed blijven volgen.

Mussen zijn hier altijd, en ook met een heel stel. Ze hebben nu de zaden van de Clematis ontdekt en trekken die eruit. Toch knap hoe vogels telkens weer ontdekken dat allerlei in de natuur of op de voerplanken lekker is zonder dat ze het geleerd hebben.

22 januari 2020

Dat de Toverhazelaar nu bloeit is niet zo vreemd, het past wel zo'n beetje in de tijd en zeker bij de heersende temperatuur. Voor de bevruchting van de bloemen zijn geen insecten nodig, het is een windbestluiver.

Een paar dagen geleden zag ik tot mijn verbazing al narcissen in volle bloei. Maar toch is dat niet een nieuw record want in vorige jaren was dat ook al te zien op dezelfde tijd. Een duidelijk voorbeeld van hoe de opwarming van het klimaat doorzet.

Vandaag zag ik in de eigen tuin een eerste bloeiende krokus. Ik kan het er natuurlijk op houden dat dit bewust een artistieke fotografische inpressie van de bloem is. Maar de eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ik in werkelijkheid geen zin had om op mijn knien in het kleddernatte gras te gaan liggen. Vandaar dat de krokus niet geheel in alle delen scherp is...... Ondanks dit is het ook wel een bijzonder slechte dag voor fotografie: koud, grijs, nat en heel erg mistrootig.

18 januari 2020

STORK (Stichting Ooievaars Research en Knowhow) wil graag weten hoeveel ooievaars er in het land zijn en vraagt mensen hun waarnemingen door te geven gedurende dit weekend. Gevraagd wordt om gegevens over locatie, plaats en datum; je kunt die online doorgeven aan
wintertelling2020@ooievaars.eu

17 januari 2020

Heel vroeg in de morgen meende  ik buiten een Merel te horen zingen, dus snel de deur open om te constateren of het echt waar was: het is immers pas 17 januari. Ja hoor, hij liet zijn eerste liedje van dit jaar horen, nog wat schuchter, maar ja het is ook wel wat onwennig op dit vreemde tijdstip in het jaar. Maar wat een heerlijk geluid! En wat angstig tegelijk te weten dat weer een nieuwe golf van vogelgriep in aantocht lijkt te zijn.....

Het is hartje winter maar het lijkt wel voorjaar. Grasvelden zijn zo groen alsof de zomer nog maar net voorbij is. De mollen geloven niet dat het nog wat wordt met het seizoen en zijn massaal actief geworden. Overal liggen omhoog gewerkte zandhopen die aangeven dat de mannen op zoek zijn naar een gewillige vrouw: het is paartijd. Om een vrouwtje te vinden moet de molman flink graven om er een te vinden. Vandaar dat ze hele grasvelden omploegen.

14 januari 2020

Er bloeien al volop sneeuwklokjes. Dat wil zeggen: alleen de knoppen zijn zichtbaar want de kelken ontsluiten zich pas als de temperatuur boven de nul graden komt. Een slimme methode om op die manier het stuifmeel te beschermen. Eigenlijk is de Sneeuwklok een beetje een nepbloem, hij is in werkelijkheid kleurloos. Maar de met lucht gevulde kamertjes in bloemblaadjes weerkaatsen het invallende licht naar alle kanten waardoor de sneeuwklok wit oogt. Je kunt dit zelf vaststellen door een bloem fijn te knijpen, je zult zien dat de kleur dan verdwenen is.

De leuke winterbloeiende cyclaampjes zijn een welkome fleurige noot in de wintertuin. Elk jaar breiden ze zich verder uit en je kunt ze op plekken zetten waar andere planten het niet willen doen. Onder een boom bijvoorbeeld. Daar staan ze ook in onze tuin en ik vind ze geweldig!

De Primula is ook een vroegbloeier. Maar ook een laatbloeier, het is maar net wat je wilt. Ik zag ze wel eens in bloei begin december, en nu in januari verschijnen er alweer een paar bloemen. Ze tonen zich in deze temperatuur en lichtomstandigheden wel wat schuchtiger dan in het voorjaar. Maar elke bloem in de winter is welkom, niet waar? Het geeft de illusie dat het toch weer lente zal worden, ook al duurt dit nog een hele poos....

De Primula veres bloeit nu ook maar het is heel duidelijk dat de plant dat niet uit overtuiging doet. De bloempjes zijn superklein en durven nauwelijks uit de beschuttende kelken te komen. Maar ja, het is nog helemaal de tijd niet voor deze plant, die ligt vanaf de maand maart.

Een bloeiend takje van deze plant plukte ik vanmorgen toen ik op pad was en het zag tussen de straattegels. Het is een van de meest sterke wilde planten die er zijn want het groeit en bloeit, net als de madeliefjes van januari tot en met december. Het draagt de naam Klein kruiskruid (Senecio vulgaris), een eenjarige tweehuizige composiet. Het heeft geen insecten nodig want het bestuift zichzelf. Dat gebeurt dan ook het jaarrond, het zaad rijpt razendsnel en verspreidt zich weer zodat continu nieuwe planten ontstaan. Alleen een vorstperiode kan dat onderbreken.

13 januari 2020

Het gaat niet goed met de nachtvlinders en voor een groot deel komt dat door het overvloedige gebruik van licht gedurende de nacht. Elk jaar neemt landelijk de hoeveelheid licht toe met 2%. Mensen slapen niet goed in een kamer waar fel licht brandt en voor vlinders die het moeten hebben van het donker geldt precies hetzelfde.
(foto: Rood weeskind)

Er is al heel veel onderzoek gedaan naar de effecten van licht in verband met deze vlindersoorten en daarbij werd veel duidelijk. De natuurlijke gang van zaken is dat dieren zich gedurende de nacht orinteren op het licht van sterren en maan. Het kunstlicht dat ze overal tegenkomen werkt verwarrend, het doet denken aan daglicht en ze vliegen zich te pletter tegen lampen of blijven er doodstil zitten omdat ze "denken" dat de nacht voorbij is. Hun natuurlijke bioritme wordt volkomen verstoord.
(foto: Boogsnuituil)

Hun hormonale evenwicht raakt geheel uit balans, de vlinders komen veelal niet meer tot een paring. Dat betekent dus: steeds minder nakomelingen. Ik merk het ieder jaar wanneer ik op pad ga om de boomstammen te onderzoeken op nachtvlinders, met treurig resultaat.  Een experiment wees uit dat ook in het popstadium de ontwikkeling niet goed meer verloopt en het uitsluipen op verkeerde tijdstippen plaatsvindt waardoor de nieuwe vlinder meteen doodgaat.
(foto: Plakker)

Voor nachtvlinders (maar ook voor vleermuizen en woelmuizen) blijkt rood licht de minst verstorende effecten te hebben. En als het dan toch echt nodig is om 's nachts de boel te verlichten, dan is de beste keuze een lamp van het type met zo min mogelijk uv-straling want voor mens en dier is dat het meest schadelijk bij frequent gebruik. De lichtbron dient ook niet horizontaal maar schuin naar beneden gericht te zijn, en gebruik buiten geen led-lampen die veel fel/koud en blauw licht uitstralen.
(foto:Donsvlinder)

Rondom onze huizen branden 's nachts ook steeds vaker lampen, het kan onthutsend zijn als je ziet hoeveel dat is wanneer je 's avonds naar je omgeving kijkt. Maar waarom dan niet kiezen voor verlichting met een lichtsensor, die alleen aan floept wanneer er beweging wordt waargenomen. En ook voor lampen met een lage lichtopbrengst. Voor de natuur en wat daar in leeft is maar n maatregel het belangrijkst: geen licht. Een donkere nacht is wat nachtdieren nodig hebben.
(foto: Gestreepte goudspanner)

12 januari 2020

De Hulst is haar mooie rode bessen bijna kwijt, de laatste weken hebben de vogels er flink werk van gemaakt. Nu de winter vordert  gaan de inspanningen om aan voedsel te komen voor de vogels steeds zwaarder wegen. Ook al is het dit jaar een winter van niks. Ilex aquifolium is een boom die de seizoenen trotseert en er altijd mooi en glanzend uitziet dankzij een laklaagje op het blad. Takken vol stekelig blad werden vroeger gebruikt om schoorstenen mee te vegen, en op boerderijen werden dergelijke takken in de provisiekasten gehangen om muizen en ratten te weren. Voor zover dat tenminste mogelijk was. De onderste schil van de  takken bevat een soort lijmstof die weer gebruikt werd om vogeltjes te vangen. Er zijn altijd twee geslachten nodig om bessen te krijgen.

De bloei van Hulst is weinig opvallend want de bloempjes zijn maar heel klein. De vrouwelijke bloeiwijze heeft een stamper, de mannelijke heeft vier meeldraden. De bloesem mag dan onaanzienlijk zijn maar geurt heerlijk.

In het bos vind je her en der ook hulststruikjes. Ze dragen nooit bessen. De pitten werden door de vogels verspreid maar waar het de Hulst betreft ben je als eenzame man of vrouwplant niet veel waard. Zonder bestuiving en bevruchting komt er geen besje tot stand.

11 januari 2020

Wat een mooi bericht: afgelopen week werd de tweede Kipsterboerderij in Nederland geopend. Dit bedrijf wordt het meest diervriendelijke op het gebied van kippen genoemd. De vogels hebben een prima leven, kunnen kiezen of ze naar binnen of naar buiten willen en worden gevoerd op basis van kringlooplandbouw. Hier worden de haantjes niet vergast, zoals in de gangbare pluimveehouderij  (40 miljoen), maar opgefokt tot ze als vlees kunnen worden aangeboden. Het is verheugend dat er zoveel afnemers zijn voor deze kippen en hun eieren, en dat worden er steeds meer, zowel in eigen land als in het buitenland, tot in Amerika toe. Dat belooft wat, en wat is het bemoedigend dat men eindelijk begint in te zien dat de manier waarop veelal met dieren wordt omgegaan, gewoon niet meer kan. 26 Cent per ei kan toch voor niemand bezwaarlijk zijn? Gewoon kopen dus, deze tot nu toe enige klimaatneutraal geproduceerde eieren.

Bij dit veel te zachte weer van de laatste tijd loopt de natuur alweer heel wat weken voor op wat het normaliter zou moeten zijn. Dat zou op een later moment, wanneer we nog een koude periode zouden krijgen, zomaar weer worden kunnen gladgestreken; voorlopig is het echter een vreemde situatie. De regen en de grauwe luchten zijn voor het Winterkoolzaad geen belemmering om massaal in bloei te staan op een akker in de buurt. Het is een van de groenbemesters die via hun wortelknolletjes stikstof in de bodem brengen. Het lijkt veel op Raapzaad maar dat is erg vorstgevoelig en zou dus niet nu kunnen bloeien, gezien de nachtvorsten die we eerder hadden.

8 januari 2020

Hoe oud een Merel wordt, hangt af van de omstandigheden. Met een flinke portie geluk wordt hij een jaar of vijf. Een jonge merelman heeft een bruine snavel, als hij ouder wordt verandert die kleur in geel. Hoe dieper geel de snavelkleur des te ouder is de Merel. Deze vogel op de foto leefde vorig jaar ook al in onze omgeving. Dat kan ik aflezen aan zijn gedrag. De  nieuwe merels vliegen meteen weg als ik de keukendeur open doe. Deze meneer volgt met belangstelling de bewegingen binnenshuis nadat ik de luxaflex heb opgetrokken, en wacht tot ik naar buiten kom met rozijnen. Dan neemt hij een paar meter afstand om meteen weer op de voertafel te landen zodra ik me omkeer. Dat is wel grappig, zo'n "band" met de vogels.

Je realiseert je vaak pas dat je een bepaalde vogel gemist hebt, op het moment dat hij weer eens verschijnt. Zo verging  het mij ook met dit paartje Turkse tortel. Tegenwoordig zien we ze nog nauwelijks terwijl ze altijd prominent aanwezig waren, ook op de voedertafel. Vorig jaar viel me hun afwezigheid al op, nu is het nog veel sterker. Het kan natuurlijk best zo zijn dat ze elders in hun normale aantallen te zien zijn, maar hier in de regio (we wonen aan de rand van de Oost-Veluwezoom) zijn ze nog niet eerder met zo weinigen geweest.

Hetzelfde geldt ook voor de Houtduif, soms liepen die wel met 5 of 6 stuks tegelijk door de tuin, tegenwoordig schitteren ze door afwezigheid. Het kan te maken hebben met de omstandigheden in een biotoop, of met predatie van bijvoorbeeld de Havik. Op het platteland neemt het aantal Turkse tortels af, zo werd 12 jaar geleden al waargenomen. Wellicht zet dit zich nu ook door nabij de bosgebieden. Bij dezelfde gegevens las ik dat Houtduiven de bossen inruilen voor de steden.

Een jaar of zeven geleden brachten Londense wetenschappers een rapport uit over het brein van vogels. Zij maakten scans van duivenhersenen en vergeleken die met zoogdieren waaronder mensen. Op het gebied van navigatie en geheugen bleken er veel overeenkomsten met het brein van mensen. Ook onze prefrontale cortex heeft dezelfde verbindingen naar andere hersendelen als duiven. Het was een opmerkelijke ontdekking omdat vogels en zoogdieren een totaal verschillende evolutie doormaakten. Met name de hersendelen die betrokken zijn bij bewuste denkprocessen en het langetermijngeheugen lijken precies hetzelfde als bij mensen te zijn "aangesloten". Dat is dus ook de reden waarom de merelman na maandenlange afwezigheid zich mijn mensengedrag + gevolg nog goed weet te herinneren. Prachtig dat onder zo'n klein schedeltje zo'n goed werkend mechanisme huist, dat deels kan wedijveren met de massa hersens die in onze veel grotere hersenpan zitten. Maar we weten inmiddels wel dat de natuur n grote verzameling is van eigenschappen en mogelijkheden waaraan wij mensen vaak niet eens kunnen tippen.

6 januari 2020

Het is nog steeds een vermakelijk tafereel waar ik enorm veel plezier aan beleef: onze bosmuis Speedy. Zover ik ontdekt heb, begeeft hij zich tweemaal per dag richting voertafel om zijn rammelende maagje te vullen. Heel behoedzaam neemt hij eerst de toestand op de tafel in ogenschouw.

Vervolgens kijkt hij waar het meeste lekkers ligt. Het is soms moeilijk kiezen tussen al die zonnepitten, havermoutvlokken en allerlei zaadjes.

Razendsnel rent hij naar de plek van bestemming om evenzo snel weer terug te keren naar zijn gangenstelsel onder de stukken boomschors. Wie weet legt hij daar een voorraadje aan dat hij later op z'n gemak kan oppeuzelen.

Zou het door z'n kale staartje zijn dat sommige mensen zo bang voor hem zijn? Of misschien de snelheid waarmee hij zich kan voortbewegen? Ach, hij is toch zo aaibaar, kijk nou toch.

Inmiddels heeft hij zijn loopgraven helemaal in kaart gebracht. Dat betekent dat hij de ene tel rechts op de tafel te zien is, een tel later weer links, dan weer boven of onder opduikt om net zo snel weer onder te duiken.

Ik heb geprobeerd er een filmpje van te maken, wat dus niet meeviel want de muis blijft maar heel kort in de kwetsbare "open lucht". Maar het is wel gelukt. Waar hij de rest van de tijd verblijft, ik heb geen flauw idee. Misschien wel in de warme isolatiedekens onder de vloer van het huis.....

5 januari 2020

Het Madeliefje (Bellis perennis) blijkt dit keer de meest geziene "nog" bloeiende wilde plant. Gezien het feit dat dit plantje van januari tot en met december kan bloeien is dat niet verbazingwekkend. Alleen bij perioden van vorst wordt de bloei onderbroken. In de winter produceert het Madeliefje wel minder bloemen maar in de maand mei bloeit het zo uitbundig dat het daardoor ook de naam Meizoentje heeft gekregen. Al in de oudheid begreep men dat de plant stoffen bevatte die aangewend konden worden om allerlei kwalen te bestrijden. Onder meer bevat Madelief dezelfde stoffen die ook in bekende middelen als Arnica en Calendula gebruikt worden.

Zelf vond ik in een tuin een heleboel plantjes van het Viooltje in het grasveld. Roze, paarse, witte, maar ze waren moeilijk te fotograferen omdat de regen ze tot "floddertjes" had gemaakt. Ze behoren tot de familie Violaceae en ze kruisen zich zo makkelijk dat je ze meestal niet eens van een exacte naam kunt voorzien. Eigenlijk zijn er maar weinig planten die niet voor een of ander doel gebruikt werden. De Grieken en Romeinen wisten bijvoorbeeld al dat je van de bloemen lekkere parfum kon maken. Toch ruiken niet alle viooltjes lekker. Bekend om haar lekkere geur is het Maarts viooltje (Viola odorata). Toen Napoleon zijn Josphine de Beauharnais huwde droeg zij ter ere van haar nieuwbakken echtvriend een krans van madeliefjes in het haar. Daar was haar geliefde namelijk dol op. Zulke wetenswaardigheden doen je toch met een ander oog naar zulke onaanzienlijk lijkende bloempjes kijken, nietwaar? Maar ach, het huwelijk hield geen stand, Josphine werd vestoten  omdat ze haar man  geen zoon en erfgenaam kon geven. Hoe triest!

3 januari 2020

Het lijkt wel of we elke mooie dag moeten bekopen met een opvolgende grauwe regendag. Zo'n dag waarop je diep in je jas wegkruipt en zo snel mogelijk het warme huis weer opzoekt. De afgelopen dagen is duidelijk geworden hoeveel schade er als gevolg van vuurwerk in het land is geweest. Miljoenenschades aan andermans bezit, agressie jegens hulpverleners, kapotte ogen, afgerukte vingers, zinloze vernielingen, brandstichtingen, tot doden toe. Wie ervan overtuigd is dat de tijd niet langer rijp is voor particulier afsteken van vuurwerk, kan alsnog deze petitie tekenen: https://vuurwerkmanifest.nl/

2 januari 2020

De eerste dag van het nieuwe jaar was een mooi moment om weer eens even op pad te gaan. De zon scheen en het voelde aangenaam buiten. In het bos waren  veel mensen die hetzelfde hadden besloten. De nog laag staande zon toverde mooie stralen tussen de bomen. Die stralen worden wel eens Jakobsladder genoemd, verwijzend naar het bijbelverhaal waar een slapende Jakob droomde dat hij een ladder uit de hemel zag komen waarlangs engelen afdaalden.

Terwijl ik langzaam liep rond te kijken hoorde ik gekraak uit het bos komen en al snel denderde een Edelhert voorbij dat kennelijk was opgeschrikt. Waarschijnlijk door het geknal van vuurwerk, een geluid dat in een bos nog meer effect heeft dan daarbuiten doordat het ook nog via de boomstammen weerkaatst wordt. Het hert maakte een bocht en galoppeerde vlak voor mijn neus over het pad om verderop te verdwijnen tussen het groen van de naaldbomen.

Het bos lag boordevol dood hout waarop ijsveren gegroeid waren. Maar het is bij een stijgende temperatuur slechts een vluchtig stukje natuurschoon. Het smelt als sneeuw voor de zon zodra het boven 0 graden komt.

Boven me in de blauwe lucht vloog een groep kolganzen (Anser albifrons) al gakkend over. Herkenbaar aan de donkere hals en de witte vlek rondom de snavel. De soort komt massaal vanuit de toendra's in Siberi om hier te overwinteren.

1 januari 2020

Goedemorgen Nieuw Jaar. Na een verstikkende start wens ik je toe dat de mensheid in de toekomst zorgvuldiger met je zal omgaan. En dat wij dan in ruil mooie dingen van je krijgen. Twee fraaie goudvinkmannen die vanmorgen zaadjes uit de Gulden Roede zaten te peuren was al een mooi en zeer gewaardeerd begin.

31 december 2019

Nu vliegen ze nog langs de blauwe hemel en weten ze nog van niks maar vannacht breekt de hel los. Angstig en volkomen gedesorinteerd zullen ze in het donker gaan rondvliegen, bijna stikkend in de giftige vuurwerkdampen die hun kelen binnendringt, raken elkaar kwijt.
Waar het natuur en milieu betreft was 2019 een jaar vol treurnis.
Een veilige wisseling naar 2020 toegewenst en voor de invulling daarvan "op hoop van zegen".

28 december 2019

Vandaag zag ik een Zwartkop op de voederplank, een leuke waarneming. De meeste zwartkoppen trekken in het najaar weg uit ons land maar tijdens zeer zachte winters, zoals ook tot nu toe momenteel  in deze streken - blijft er ook een aantal in Nederland rondzwerven.

De Zwartkopman doet erg denken aan de Glanskopman. Beide hebben een egaal zwart petje maar bij de Glanskop is dat niet zo scherp afgebakend als bij de Zwartkop. Met zonnepitten trek je altijd veel vogels naar de tuin. Maar qua soorten is het maar zeer matig. De Groenling die hier in de bosrijke omgeving altijd heel veel te zien was, heb ik nog niet eenmaal gezien in de afgelopen weken. Ook de Goudvink is totaal afwezig de laatste paar jaar. Het is al bijzonder als je er een ziet. In Belgi is deze soort de laatste jaren met zo'n 35% afgenomen. Dan zal dat bij ons ook wel het geval zijn, zeker op de Veluwe waar de toestand voor vogels toch al niet ideaal is.

Een paar jaar geleden maakte ik deze foto van een vrouw Zwartkop die zich tegoed kwam doen aan een verse appel die ik in de sneeuw had neergelegd. Afgelopen zomer hebben we deze soort veel gezien in onze omgeving. Het is een vogel die zich vooral in de gemengde bossen ophoudt.

24 december 2019

Ik wens allen die dit lezen een mooi en warm kerstfeest toe.
Moge de mensheid weer het juiste pad weten te vinden om terug te keren naar een veilige, gezonde en vredige wereld.

22 december 2019

Ongeveer een week geleden zag ik een muis op de voertafel. Hij dook razendsnel onder de stukken boomschors die ik uit het bos had gehaald om op de tafel te leggen. Een muis voelt zich bij daglicht zeer slecht op z'n gemak als er geen beschuttig is, maar door onder de stukken schors te kruipen kon hij zich uitgebreid vol eten met de zaadjes die daar gevallen waren.

Vandaag, op deze miezerige middag was hij er weer. Tenminste, ik kon hem nu goed zien, en constateren dat het om een Bosmuis ging. Deze muizensoort heeft grote glanzende ogen en behoorlijk grote oren. Ik had er expres voor gezorgd dat ik het vogelvoer strooide waar het niet tussen de openingen tussen de boomschors kon vallen. Dus moest de muis toch steeds even tevoorschijn komen om zijn maaltje te vergaren. Het was zo'n koddig gezicht hem telkens te zien opduiken tussen al dat groen.  Ik hoop dat hij ook weer zal verschijnen als met kerst de kinderen en kleinkinderen hier zullen zijn, ze zullen het prachtig vinden! Ik ben wel nog steeds benieuwd hoe hij op die tafel terecht komt, dat heb ik nog niet kunnen zien.

21 december 2019                                                               

De winter is begonnen al zou je het niet merken. De temperatuur is veel te hoog, allerlei planten staan nog in bloei, de dieren "weten" niet waar ze aan toe zijn. Maar wat zal er nog komen. Volgens de weerkundigen moeten we rekenen op een zachte winter. We zullen het zien.

Alles duurt traag, alles duurt lang,
tot de langste nacht, de kortste dag,
bijna onmerkbaar
bevriest een jaar.

Dichter: Leendert Witvliet

 

naar boven