Natuurdagboek

 

Winter  Lente  Zomer  Herfst
 2009/2010
 2010/2011

 2011/2012
 2012/2013

 
2013/2014
 
2014/2015
 2015/2016

 2016/2017
 2017/2018
 
2018/2019
 2009
 2010
 2011
 2012
 2013

 2014
 2015

 2016
 2017
 2018
 2019
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
 2009
 2010
 2011
 2012
 2013
 2014
 
2015  
 
2016
 2017
 2018
 2019

 

 

 

Winter 2019-2020

 

Denk je onjuistheden in deze dagboeknotities tegen te komen, meldt dit dan even via mijn mailadres tineke (apenstaartje) natuurfragmenten (punt) nl.
Bij voorbaat dank!

 

Vanaf herfst 2019 zullen er zonder enige regelmaat natuurfragmentjes geplaatst worden.
                                                    

 

17 februari 2020

Hoe weten al die zaadjes nou wanneer ze moeten ontkiemen? Voor elke soort is dat weer anders. Een zaadje is op zich stevig genoeg om allerlei weersomstandigheden te doorstaan maar als het eenmaal uitloopt en ontkiemt, verkeert het in het meest kwetsbare moment. Daarom stellen zaden eisen aan hun omgeving. In Spitsbergen ligt de Wereldzadenbank, diep onder het ijs. Niet alleen bloemplantenzaden liggen daar opgeslagen maar ook die van onze voedselgewassen. De bedoeling is om al die zaden voor uitsterven te behoeden, wie weet zijn ze ooit weer nodig. De opwarming van de aarde met als gevolg het smelten van het ijs vormt door de klimaatverandering een dreigend gevaar.

In elk zaadje zit een kiem, een embryo dat wacht op het signaal om wakker te worden. Er zitten receptoren in die temperatuur waarnemen en vocht. Andere zaden hebben weer licht nodig en ontkiemen niet als ze te diep in de donkere aarde zijn geraakt. In Australie ontkiemden heel kort na de bosbranden zaden van de Eucalyptus, die hadden juist hitte nodig. Andere zaden willen weer een periode van kou ondergaan om de kiemrust op te heffen. Sommige zaden hebben heel harde hulzen die pas zacht worden als er voldoende vocht aanwezig is. Wie graag zelf plantjes zaait weet dat je zulke harde zaadomhulsels eerst kapot moet vijlen voor ze te zaaien. De warmtesom is ook bepalend, het aantal uren dat de temperatuur na 1 januari meer dan 5 was. Zo zijn er nog veel meer factoren die het ontkiemen, groeien en bloeien van een plant benvloeden.

Veel zaad blijft heel lang kiemkracht behouden. Dat is bijvoorbeeld bewezen door de zaden op te kweken die in de sarcofaag van Toetanchamon gevonden werden, of die opeens weer lang verloren planten voortbrengen als landbouwgrond wordt afgegraven en de natuur er z'n gang mag gaan. Het oudste zaadje dat ooit tot leven werd gewekt is dat van de Silene stenophylla die in Siberie voorkomt. Het dateert uit de IJstijd, 3.000 jaar geleden. Het is een van de vele soorten koekoeksbloemen en het werd door Russische wetenschappers opgekweekt.  Wonderlijk en verbazingwekkend. Misschien bracht deze prestatie sommige mensen wel tot het besluit zich na hun dood te laten invriezen......

15 februari 2020

"Mijn" eerste bloeiende speenkruidbloempjes vond ik vandaag. Als ik in mijn fotoarchief kijk zie ik dat dit nog nooit gebeurd is in deze tijd. Alle foto's die ik heb, dateren van de maanden maart. De bloemen zullen nu niet bestoven worden daar er geen honingbijen vliegen. De vermeerdering van het Speenkruid (Ranunculus ficaria) is niet afhankelijk van zaad want het gaat ook door middel van knolletjes die in de bladoksels groeien plus via de speenachtige knolletjes onder de grond. Voor de honingbijen is dit een gewild plantje maar die voelen er nog niet voor om uit te vliegen.

Telkens bekruipt me de neiging om de tuin te gaan opschonen maar ik bedwing me. Dat  deze winter de  temperatuur tot nu toe veel te hoog is, biedt geen enkele garantie voor wat de komende weken nog zal volgen. Door nu het blad weg te harken uit de border en de dode stengels af te knippen gaat er veel verloren aan insecten, eitjes, spinnetjes enzovoort. Holle stengels, al zijn ze nog zo klein, bieden voortreffelijke schuilplekken en overwinteringsmogelijkheden. Behalve dit kan het in principe ook nog best gaan vriezen. Het zou niet de eerste keer zijn dat de lente koud en onaangenaam zou beginnen. Recent werd ergens nog geschreven dat deskundigen er van uitgaan dat door de verandering van het klimaat op den duur maar liefst 40% van onze wilde planten zal verdwijnen. Daar komt natuurlijk weer nieuwe soorten voor terug maar het staat vast dat door die afname van inheemse soorten ook plantgebonden insecten als bijvoorbeeld vlinders uit ons land zullen verdwijnen.

13 februari 2020

De IJssel staat boordenvol met water en heeft het aangrenzende land overspoeld. Dat is een prachtig en imposant gezicht. Vooral als de buiige wolken beurtelings langs de lucht jagen en grijs wordt afgewisseld met blauw.

In de landerijen staan ook de bomen tijdelijk met hun tenen in het vocht. Al het land dat overspoeld wordt, maakt het een vijandig oord voor dieren die daar leven; ze verdrinken massaal. Hazen kunnen desnoods nog in bomen klimmen, reen kunnen vluchten naar drogere stukken maar mollen, muizen, regenwormen en al het overige dat ondergronds leeft, verdrinkt. Reigers en ooievaars weten dat en staan klaar om al die prooien op te eten zodra het water zich ook maar even weer terugtrekt. Voorlopig blijft het maar doorgaan, ook vanmorgen is de hemel weer troosteloos en aaneengesloten grauw en valt het water gestaag naar beneden.

10 februari 2020

Hoe zou zo'n kleine Winterkoning op de pootjes blijven  in deze heftige windvlagen van meer dan 100 km per uur...., het vogeltje weegt slechts 9 gram. Buiten zie ik de mezen en de mussen ondanks de felle wind nog steeds de voertafel bezoeken en vooral de pimpel moet veel moeite doen om veilig op de vleugels te blijven, hij weegt dan ook maar 1 gram meer dan het winterkoninkje. De Koolmees is een slag groter, dat scheelt meteen 6 gram terwijl de Mus de zwaarste is: gemiddeld 30 gram.

Huismussen doe je een groot plezier met trosgierst. Het is een voedselbron vol energie en die kunnen de mussen 's winters goed gebruiken. In het voorjaar kun je beter stoppen met gierst want de vogels kunnen er te vet van worden. In onze tuin worden maar maal per winter een paar takken opgehangen.

Tussen de buien en de windvlagen door voelen de vogels wel degelijk dat de lente in aantocht is. De werking van hun hormonen valt niet meer te s toppen. Voor nestbouw is het nog wat te vroeg maar het is wel slim om alvast te kijken naar een goede behuizing voor de toekomstige jongen. Je ziet altijd wel dat mezen een nestkast induiken om spinnetjes, cocons en dergelijke te zoeken maar nu is het gedrag anders.

De nestkast wordt uitvoerig bekeken en beoordeeld op geschiktheid. Hoe voelt het aan om er in te zitten, hoe ziet de omgeving er uit en hoe is de aanvliegroute. Dus er in en er weer uit, stukje wegvliegen en weer terug vliegen. Ik hoop dat er een paartje zal gaan broeden want vorig jaar gebeurde dat niet en dat was jammer want er niets leukers om van huis uit te zien hoe de jongen uitvliegen.

Ach ja, de Roodborst. Ik kan het gewoon niet laten hem te fotograferen, het is zo'n fotogeniek vogeltje. Het gedraagt zich altijd rustig, is niet schuw en het ziet er leuk uit met die ronde kraaloogjes, die ranke pootjes en de kenmerkende gestalte. De Roodborst is een van mijn favoriete fladderaartjes. Ik ontdekte dat er zonnepitkernen te koop zijn, zonder harde huidjes die met het nodige gepik verwijderd moeten worden. De blote zaden worden nu ook gegeten door deze vogel, ze zitten boordevol energie.

7 februari 2020

Wat een heerlijke dag en wat knapt een mens toch op van die zon! De krokussen laten zich bedotten en houden meteen "open dag", maar geen bezoeker die zich meldt. Bijen zijn er nog niet te zien. Aan het eind van de middag gaan de bloemen weer dicht en morgenvroeg zijn ze bedekt met rijp.

De Struikkamperfoelie (Lonicera fragrantissima) staat in bloei. Met haar heerlijke geur lokt deze struik hommels naar haar bloemen maar ook die zijn er niet. De hommelkoninging verschuilt zich nog in haar holletje en hoewel ze in het najaar al bevrucht werd, gaat ze pas eitjes leggen als ze een eerste aanleg van een paar cellen voor een uit te bouwen nest gemaakt heeft. De kamperfoelie geurt nu trouwens niet, ik heb er vandaag nog aan geroken. Blijkbaar is de temperatuur niet hoog genoeg en als de zon het weer laat afweten, koelt het meteen weer flink af.

Helaas te vroeg uitgeslopen, deze mooie dagactieve nachtvlinder. Het is de Agaatvlinder (Phlogophora meticulosa)  wiens rupsen zich nogal eens te goed doen aan potplanten, buiten of in kassen. Op die manier moet een rups mee naar binnen zijn gekomen met de geraniums die hier in huis staan te overwinteren. Welliswaar in een koele kamer, maar wanneer de zon een dag schijnt, blijkt dat al genoeg te zijn om de ontwikkelingen in de vlindercocon te versnellen. Elke keer om deze tijd in het jaar gebeurt het wel dat er zo'n mooie vlinder dood op de vensterbank ligt. Nu zat er een tegen de ruit maar veel leven zat er niet meer in.

Ik heb nog geprobeerd hem wat op te knappen door een druppel suikerwater voor hem neer te leggen maar het heeft niet geholpen. Normaliter komen deze vlinders pas in april tevoorschijn. Het is een van de meest algemene nachtvlinders van ons land. Op deze foto is te zien hoe bijzonder hij gebouwd is. De voorvleugels zijn op een aparte manier opgevouwen en vormen aan de voorzijde een omhoogstaande top. Een dode vlinder kun je jaren bewaren zonder dat hij vergaat. Dus gaat dit onfortuinlijke exemplaar in een doosje om aan deze of gene te laten zien. Niet veel mensen kennen deze vlinder terwijl hij juist zo prachtig is.

4 februari 2020

Het uitlopen van knoppen is een bijzonder proces. Tijdens het groeiseizoen van bomen en struiken wordt in de bladeren een hormoon ontwikkeld: abscisinezuur. Na verloop van tijd hoopt dit hormoon zich op in de nieuwe knoppen waar het ervoor zorgt dat de knop in rust blijft. Bij lage temperaturen wordt het weer afgebroken. Doordat het onwerkzaam wordt, blijven de knoppen in rust, ook al volgen er een paar warmere dagen.

Bomen en struiken reageren in het voorjaar onder meer op de temperatuur. Behalve het groeihormoon zijn ook de wortels van belang. Diep in de grond zullen die pas reageren als de bodem opwarmt waardoor de druk van de sapstroom toeneemt, want dat is nodig om het nieuwe blad van vocht te voorzien. De Beuk is een van de laatste bomen die op die manier in blad komt.

Allerlei ontwikkelingen rondom het uitlopen van bomen en struiken worden al heel lang bestudeerd door fenologen. Zo weten we inmiddels dat sedert 1988 de natuur standaard vroeger ontwaakt dan de jaren daarvoor. Logisch natuurlijk, aangezien het klimaat aan het veranderen is en zachte winters de toekomst lijken te zijn. Maar dat de eerste week van  februari de Akebia quinata al bloemtrosjes vormt, is echt extreem. De normale bloeiperiode ligt vanaf april. Het is nog maar afwachten hoe de natuur zich in allerlei opzichten zal gaan aanpassen aan de veranderingen. Koolmezen bijvoorbeeld zijn zo geprogrammeerd dat hun eitjes uitgebroed worden tegen de tijd dat er weer rupsen zijn. Dat loopt tegenwoordig niet meer synchroon, terwijl de koolmeesjongen juist deze eiwitrijke hapjes nodig hebben om goed te kunnen groeien.

2 februari 2020

Wie is niet dol op de Winterakoniet (Eranthis hyemalis)? Een vrolijker voorjaarsbode kun je je niet indenken. Ze zijn leuker dan de Krokus met haar dunne wiebelsteeltje dat zo snel omvalt, ze hebben ook meer persoonlijkheid als je dat al zo kunt formuleren. De akoniet presenteert zich met veel aplomb, haar felle kleur zie je niet over het hoofd en de bloem ligt getaleerd in een sierlijke krans  van ongesteelde blaadjes. Van oorsprong een stinzeplant, nu zo ingeburgerd dat iedereen hem wel kent. Ik verbaas mij momenteel over de veelheid waarmee ze dit jaar verschijnen, ik zag tuinen die werkelijk barstensvol stonden. Dat zullen we te danken hebben aan al die regen van de afgelopen maanden. De knolletjes van dit gewasje zijn namelijk heel gevoelig voor uitdroging en het zaad eveneens. Daarom groeit het bij voorkeur in de schaduw en in ietwat humusrijke vochtige grond.

Luister dan
al is het regen
op de ruit

..................
..................
..................

Het zijn de punten achter de zinnen
van het weer.

Ted van Lieshout

20 januari 2020

Lang genoeg gedraald, dachten de krokussen, tijd om op te treden! En alsof ze onderling hadden afgesproken dat ze het massaal zouden doen, stonden vanmorgen opeens heel veel bolletjes met de bloemen bovengronds. Nog niet open, want ze vertrouwden het terecht niet: twee uur later was de lucht alweer ongegeneerd grijs. Maar onder de bodem en onzichtbaar voor mensenogen spelen zich allerlei natuurwondertjes af.

Elders in ons dorp zag ik bloeiende Achilea. Te gek toch eigenlijk, eind januari en deze plant gaat gewoon maar door. Een leuk en fris kleurtje ook. Al menig maal heb ik deze soort in onze tuin gezet en telkens na n zomer is hij alweer verdwenen. Hier staat hij in een gemeenteperk en doet het fantastisch. Wel de hele zomer door de zon beschenen, dat wel weer.

Tussen twee stoeptegels groeien piepkleine oranje bekerzwammetjes. Je hebt het zo snel niet in de gaten maar op allerlei verschillende plekken grijpt de ntuur meteen haar kansen en overal ontstaan binnen de kortste tijd  stukjes micro-natuur.

Bekerzwammen, de naam zegt het al, hebben een beker-, schaaltjes- of schijfjesvorm, ze behoren tot de familie Zakjeszwammen. Grote, kleine, bleek, bruin of oranje, er zijn heel wat soorten. Welke deze zijn durf ik niet met zekerheid te zeggen, het zou wellicht kunnen gaan om de Muurbekerzwam.

De hazelaars hebben afgelopen herfst weer heel wat noten afgeworpen. Die liggen dan met of zonder bolster op de stoepen en in het aangrenzende grasveld. Telkens heb ik dan de neiging om de noten van de stoep in het gras te vegen om te voorkomen dat ze in de bezemwagen verdwijnen. Maar het is nogal genant om thuis een bezem op te halen en dat te doen terwijl passerende voetgangers, fietsers en automobilisten daar het hunne van denken. Dus ben ik laf en doe het niet. Maar vanmorgen zag ik dat iemand die stoerder is dan ik de hele massa hazelnoten onder een boom heeft geveegd. Heerlijk voor de kauwen, kraaien en roeken die hier nog een hele poos van kunnen eten.

29 januari 2020

De hedendaagse camera's nemen de doorsnee fotograaf veel werk uit handen maar ze maken er soms ook wel een potje van. Was de lucht maar zo blauw als op deze foto maar niets was minder waar. Die eenzame duif op de kale berkentak, tegen de akelig grauwe lucht gaf een beeld zoals ik mij onderhand ook een beetje voel. Er lijkt geen eind te komen aan wind en regen terwijl ik zo verlangend uitkijk naar de lente. De januarimaand is voor mijn gevoel de langste van het jaar maar gelukkig volgt bijna februari die dan weer een stuk sneller op de lente afstevent. Ach, een mens kan zichzelf van alles wijsmaken maar het is gewoon een kwestie van afzien.

Terwijl ik hier zat te typen werd mijn aandacht getrokken naar een insect dat hoorbaar  het vensterglas zat te bestrijden in een poging naar buiten te kunnen vliegen. Het bleek een Grauwe schildwants (Rhaphigaster nebulosa) te zijn. Hij weigerde stil te zitten en mij de gelegenheid te geven hem goed te fotograferen. De soort leeft oorspronkelijk in Midden Europa maar is een van de vele insecten die het door de klimaatopwarming een stukje hogerop is gaan zoeken. Steeds vaker is hij nu te zien, en in bijna elke tuin. Hij verloochent zijn afkomst niet en houdt niet van kou en wat daar bij hoort, dus zoekt hij in onze huizen een plekje om te overwinteren. Omdat al die wantsen hetzelfde in hun kop hebben, kan het voorkomen dat ze massaal huizen binnen dringen. Twee jaar geleden haalde de Grauwe daardoor zelfs het nieuws op de televisie. Zet ze maar gewoon buiten de deur want als je ze dood mept verspreiden ze een heel vieze lucht. Dat luchtje gebruiken ze ook om vijanden te weren.

Een Koolmees vindt dat ik me aanstel, dat het nog gewoon een poos winter is maar dat de lente toch echt al dichterbij komt en hij dat voelt in zijn lijfje: hij zit luidkleels het voorjaar al te proclameren.....,  alsof het al zover is. Kleine uitslover!

27 januari 2020

Het begint er steeds meer op te lijken dat we de winter gaan overslaan. Ook in februari geen winter, volgens de weermannen. Zou het een kwestie van koffiedik kijken zijn? Voorlopig laat ik de tuin toch maar met rust, voor afknippen en opschonen lijkt het mij toch wel erg vroeg en hoe vaak gebeurt het niet dat tegen het voorjaar opeens een koudegolf optreedt. Ik las en hoorde al over de bloei van winteraconieten maar voor mij waren dit gisteren de eerste die ik zag. De kelkjes nog dicht, daar moet eerst een flinke portie zon voor komen.

Vanmorgen vond ik deze bloeiende eenjarige plant en dat was toch wel een verrassende vondst. Het is de Gewone duivenkervel (Fumaria officinalis), een wilde plant uit de papaverfamile die vooral in het zuiden en oosten van ons land groeit. De normale groeitijd is van mei tot oktober, dit waren nieuwe zaailingen, ik zag er meerdere staan. Typisch een plant die het naar de zin heeft in verstoorde grond. Geen wonder dus dat ze het meest gevonden wordt op akkers en moestuinen. Een van de verklaringen hoe de plant aan deze naam kwam, is dat duiven er graag van eten.

De vaste plant Beemdkroon (Knautia arvensis) weet niet van ophouden en produceert nog steeds bloemen. In de herfst had ik een zeer donkerpaarse variant binnenshuis gehaald om hem over te houden tot het voorjaar maar dat blijkt niet eens nodig want ook die staat er buiten nog fris blij.

25 januari 2020

Tot en met zondag kunnen er nog vogelwaarnemingen worden doorgegeven op bijvoorbeeld www.tuinvogeltelling.nl . Gedurende een half uurtje tellen hoeveel en welke vogels je in de tuin ziet. Zo krijgt men weer een goed beeld van hoe het gaat met de kleine en grote fladderaars.

Ik doe niet mee, het is zo'n raar seizoen op dit punt. Groenlingen zijn er niet te zien, ook geen sijsjes, vinken zien we af en toe, wat heggenmusjes en soms een houtduif. De roodborst die iedereen wel een warm hart toedraagt is continu aanwezig. Zijn favoriete voer vormen havervlokken, gestampte pinda, gestampte vetbol en nog wat heel kleine zaadjes in het gemengde voer.

Deze vrouw Merel is er ook dagelijks meermalen. Zij heeft het liefst rozijnen, maar ook de havervlokken zijn een geliefd maaltje. Het is leuk als een vogel unieke kenmerken heeft, zoals deze met de witte kopstip en wat witte borstveertjes. Daardoor kun je zo'n vogel goed blijven volgen.

Mussen zijn hier altijd, en ook met een heel stel. Ze hebben nu de zaden van de Clematis ontdekt en trekken die eruit. Toch knap hoe vogels telkens weer ontdekken dat allerlei in de natuur of op de voerplanken lekker is zonder dat ze het geleerd hebben.

22 januari 2020

Dat de Toverhazelaar nu bloeit is niet zo vreemd, het past wel zo'n beetje in de tijd en zeker bij de heersende temperatuur. Voor de bevruchting van de bloemen zijn geen insecten nodig, het is een windbestluiver.

Een paar dagen geleden zag ik tot mijn verbazing al narcissen in volle bloei. Maar toch is dat niet een nieuw record want in vorige jaren was dat ook al te zien op dezelfde tijd. Een duidelijk voorbeeld van hoe de opwarming van het klimaat doorzet.

Vandaag zag ik in de eigen tuin een eerste bloeiende krokus. Ik kan het er natuurlijk op houden dat dit bewust een artistieke fotografische inpressie van de bloem is. Maar de eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ik in werkelijkheid geen zin had om op mijn knien in het kleddernatte gras te gaan liggen. Vandaar dat de krokus niet geheel in alle delen scherp is...... Ondanks dit is het ook wel een bijzonder slechte dag voor fotografie: koud, grijs, nat en heel erg mistrootig.

18 januari 2020

STORK (Stichting Ooievaars Research en Knowhow) wil graag weten hoeveel ooievaars er in het land zijn en vraagt mensen hun waarnemingen door te geven gedurende dit weekend. Gevraagd wordt om gegevens over locatie, plaats en datum; je kunt die online doorgeven aan
wintertelling2020@ooievaars.eu

17 januari 2020

Heel vroeg in de morgen meende  ik buiten een Merel te horen zingen, dus snel de deur open om te constateren of het echt waar was: het is immers pas 17 januari. Ja hoor, hij liet zijn eerste liedje van dit jaar horen, nog wat schuchter, maar ja het is ook wel wat onwennig op dit vreemde tijdstip in het jaar. Maar wat een heerlijk geluid! En wat angstig tegelijk te weten dat weer een nieuwe golf van vogelgriep in aantocht lijkt te zijn.....

Het is hartje winter maar het lijkt wel voorjaar. Grasvelden zijn zo groen alsof de zomer nog maar net voorbij is. De mollen geloven niet dat het nog wat wordt met het seizoen en zijn massaal actief geworden. Overal liggen omhoog gewerkte zandhopen die aangeven dat de mannen op zoek zijn naar een gewillige vrouw: het is paartijd. Om een vrouwtje te vinden moet de molman flink graven om er een te vinden. Vandaar dat ze hele grasvelden omploegen.

14 januari 2020

Er bloeien al volop sneeuwklokjes. Dat wil zeggen: alleen de knoppen zijn zichtbaar want de kelken ontsluiten zich pas als de temperatuur boven de nul graden komt. Een slimme methode om op die manier het stuifmeel te beschermen. Eigenlijk is de Sneeuwklok een beetje een nepbloem, hij is in werkelijkheid kleurloos. Maar de met lucht gevulde kamertjes in bloemblaadjes weerkaatsen het invallende licht naar alle kanten waardoor de sneeuwklok wit oogt. Je kunt dit zelf vaststellen door een bloem fijn te knijpen, je zult zien dat de kleur dan verdwenen is.

De leuke winterbloeiende cyclaampjes zijn een welkome fleurige noot in de wintertuin. Elk jaar breiden ze zich verder uit en je kunt ze op plekken zetten waar andere planten het niet willen doen. Onder een boom bijvoorbeeld. Daar staan ze ook in onze tuin en ik vind ze geweldig!

De Primula is ook een vroegbloeier. Maar ook een laatbloeier, het is maar net wat je wilt. Ik zag ze wel eens in bloei begin december, en nu in januari verschijnen er alweer een paar bloemen. Ze tonen zich in deze temperatuur en lichtomstandigheden wel wat schuchtiger dan in het voorjaar. Maar elke bloem in de winter is welkom, niet waar? Het geeft de illusie dat het toch weer lente zal worden, ook al duurt dit nog een hele poos....

De Primula veres bloeit nu ook maar het is heel duidelijk dat de plant dat niet uit overtuiging doet. De bloempjes zijn superklein en durven nauwelijks uit de beschuttende kelken te komen. Maar ja, het is nog helemaal de tijd niet voor deze plant, die ligt vanaf de maand maart.

Een bloeiend takje van deze plant plukte ik vanmorgen toen ik op pad was en het zag tussen de straattegels. Het is een van de meest sterke wilde planten die er zijn want het groeit en bloeit, net als de madeliefjes van januari tot en met december. Het draagt de naam Klein kruiskruid (Senecio vulgaris), een eenjarige tweehuizige composiet. Het heeft geen insecten nodig want het bestuift zichzelf. Dat gebeurt dan ook het jaarrond, het zaad rijpt razendsnel en verspreidt zich weer zodat continu nieuwe planten ontstaan. Alleen een vorstperiode kan dat onderbreken.

13 januari 2020

Het gaat niet goed met de nachtvlinders en voor een groot deel komt dat door het overvloedige gebruik van licht gedurende de nacht. Elk jaar neemt landelijk de hoeveelheid licht toe met 2%. Mensen slapen niet goed in een kamer waar fel licht brandt en voor vlinders die het moeten hebben van het donker geldt precies hetzelfde.
(foto: Rood weeskind)

Er is al heel veel onderzoek gedaan naar de effecten van licht in verband met deze vlindersoorten en daarbij werd veel duidelijk. De natuurlijke gang van zaken is dat dieren zich gedurende de nacht orinteren op het licht van sterren en maan. Het kunstlicht dat ze overal tegenkomen werkt verwarrend, het doet denken aan daglicht en ze vliegen zich te pletter tegen lampen of blijven er doodstil zitten omdat ze "denken" dat de nacht voorbij is. Hun natuurlijke bioritme wordt volkomen verstoord.
(foto: Boogsnuituil)

Hun hormonale evenwicht raakt geheel uit balans, de vlinders komen veelal niet meer tot een paring. Dat betekent dus: steeds minder nakomelingen. Ik merk het ieder jaar wanneer ik op pad ga om de boomstammen te onderzoeken op nachtvlinders, met treurig resultaat.  Een experiment wees uit dat ook in het popstadium de ontwikkeling niet goed meer verloopt en het uitsluipen op verkeerde tijdstippen plaatsvindt waardoor de nieuwe vlinder meteen doodgaat.
(foto: Plakker)

Voor nachtvlinders (maar ook voor vleermuizen en woelmuizen) blijkt rood licht de minst verstorende effecten te hebben. En als het dan toch echt nodig is om 's nachts de boel te verlichten, dan is de beste keuze een lamp van het type met zo min mogelijk uv-straling want voor mens en dier is dat het meest schadelijk bij frequent gebruik. De lichtbron dient ook niet horizontaal maar schuin naar beneden gericht te zijn, en gebruik buiten geen led-lampen die veel fel/koud en blauw licht uitstralen.
(foto:Donsvlinder)

Rondom onze huizen branden 's nachts ook steeds vaker lampen, het kan onthutsend zijn als je ziet hoeveel dat is wanneer je 's avonds naar je omgeving kijkt. Maar waarom dan niet kiezen voor verlichting met een lichtsensor, die alleen aan floept wanneer er beweging wordt waargenomen. En ook voor lampen met een lage lichtopbrengst. Voor de natuur en wat daar in leeft is maar n maatregel het belangrijkst: geen licht. Een donkere nacht is wat nachtdieren nodig hebben.
(foto: Gestreepte goudspanner)

12 januari 2020

De Hulst is haar mooie rode bessen bijna kwijt, de laatste weken hebben de vogels er flink werk van gemaakt. Nu de winter vordert  gaan de inspanningen om aan voedsel te komen voor de vogels steeds zwaarder wegen. Ook al is het dit jaar een winter van niks. Ilex aquifolium is een boom die de seizoenen trotseert en er altijd mooi en glanzend uitziet dankzij een laklaagje op het blad. Takken vol stekelig blad werden vroeger gebruikt om schoorstenen mee te vegen, en op boerderijen werden dergelijke takken in de provisiekasten gehangen om muizen en ratten te weren. Voor zover dat tenminste mogelijk was. De onderste schil van de  takken bevat een soort lijmstof die weer gebruikt werd om vogeltjes te vangen. Er zijn altijd twee geslachten nodig om bessen te krijgen.

De bloei van Hulst is weinig opvallend want de bloempjes zijn maar heel klein. De vrouwelijke bloeiwijze heeft een stamper, de mannelijke heeft vier meeldraden. De bloesem mag dan onaanzienlijk zijn maar geurt heerlijk.

In het bos vind je her en der ook hulststruikjes. Ze dragen nooit bessen. De pitten werden door de vogels verspreid maar waar het de Hulst betreft ben je als eenzame man of vrouwplant niet veel waard. Zonder bestuiving en bevruchting komt er geen besje tot stand.

11 januari 2020

Wat een mooi bericht: afgelopen week werd de tweede Kipsterboerderij in Nederland geopend. Dit bedrijf wordt het meest diervriendelijke op het gebied van kippen genoemd. De vogels hebben een prima leven, kunnen kiezen of ze naar binnen of naar buiten willen en worden gevoerd op basis van kringlooplandbouw. Hier worden de haantjes niet vergast, zoals in de gangbare pluimveehouderij  (40 miljoen), maar opgefokt tot ze als vlees kunnen worden aangeboden. Het is verheugend dat er zoveel afnemers zijn voor deze kippen en hun eieren, en dat worden er steeds meer, zowel in eigen land als in het buitenland, tot in Amerika toe. Dat belooft wat, en wat is het bemoedigend dat men eindelijk begint in te zien dat de manier waarop veelal met dieren wordt omgegaan, gewoon niet meer kan. 26 Cent per ei kan toch voor niemand bezwaarlijk zijn? Gewoon kopen dus, deze tot nu toe enige klimaatneutraal geproduceerde eieren.

Bij dit veel te zachte weer van de laatste tijd loopt de natuur alweer heel wat weken voor op wat het normaliter zou moeten zijn. Dat zou op een later moment, wanneer we nog een koude periode zouden krijgen, zomaar weer worden kunnen gladgestreken; voorlopig is het echter een vreemde situatie. De regen en de grauwe luchten zijn voor het Winterkoolzaad geen belemmering om massaal in bloei te staan op een akker in de buurt. Het is een van de groenbemesters die via hun wortelknolletjes stikstof in de bodem brengen. Het lijkt veel op Raapzaad maar dat is erg vorstgevoelig en zou dus niet nu kunnen bloeien, gezien de nachtvorsten die we eerder hadden.

8 januari 2020

Hoe oud een Merel wordt, hangt af van de omstandigheden. Met een flinke portie geluk wordt hij een jaar of vijf. Een jonge merelman heeft een bruine snavel, als hij ouder wordt verandert die kleur in geel. Hoe dieper geel de snavelkleur des te ouder is de Merel. Deze vogel op de foto leefde vorig jaar ook al in onze omgeving. Dat kan ik aflezen aan zijn gedrag. De  nieuwe merels vliegen meteen weg als ik de keukendeur open doe. Deze meneer volgt met belangstelling de bewegingen binnenshuis nadat ik de luxaflex heb opgetrokken, en wacht tot ik naar buiten kom met rozijnen. Dan neemt hij een paar meter afstand om meteen weer op de voertafel te landen zodra ik me omkeer. Dat is wel grappig, zo'n "band" met de vogels.

Je realiseert je vaak pas dat je een bepaalde vogel gemist hebt, op het moment dat hij weer eens verschijnt. Zo verging  het mij ook met dit paartje Turkse tortel. Tegenwoordig zien we ze nog nauwelijks terwijl ze altijd prominent aanwezig waren, ook op de voedertafel. Vorig jaar viel me hun afwezigheid al op, nu is het nog veel sterker. Het kan natuurlijk best zo zijn dat ze elders in hun normale aantallen te zien zijn, maar hier in de regio (we wonen aan de rand van de Oost-Veluwezoom) zijn ze nog niet eerder met zo weinigen geweest.

Hetzelfde geldt ook voor de Houtduif, soms liepen die wel met 5 of 6 stuks tegelijk door de tuin, tegenwoordig schitteren ze door afwezigheid. Het kan te maken hebben met de omstandigheden in een biotoop, of met predatie van bijvoorbeeld de Havik. Op het platteland neemt het aantal Turkse tortels af, zo werd 12 jaar geleden al waargenomen. Wellicht zet dit zich nu ook door nabij de bosgebieden. Bij dezelfde gegevens las ik dat Houtduiven de bossen inruilen voor de steden.

Een jaar of zeven geleden brachten Londense wetenschappers een rapport uit over het brein van vogels. Zij maakten scans van duivenhersenen en vergeleken die met zoogdieren waaronder mensen. Op het gebied van navigatie en geheugen bleken er veel overeenkomsten met het brein van mensen. Ook onze prefrontale cortex heeft dezelfde verbindingen naar andere hersendelen als duiven. Het was een opmerkelijke ontdekking omdat vogels en zoogdieren een totaal verschillende evolutie doormaakten. Met name de hersendelen die betrokken zijn bij bewuste denkprocessen en het langetermijngeheugen lijken precies hetzelfde als bij mensen te zijn "aangesloten". Dat is dus ook de reden waarom de merelman na maandenlange afwezigheid zich mijn mensengedrag + gevolg nog goed weet te herinneren. Prachtig dat onder zo'n klein schedeltje zo'n goed werkend mechanisme huist, dat deels kan wedijveren met de massa hersens die in onze veel grotere hersenpan zitten. Maar we weten inmiddels wel dat de natuur n grote verzameling is van eigenschappen en mogelijkheden waaraan wij mensen vaak niet eens kunnen tippen.

6 januari 2020

Het is nog steeds een vermakelijk tafereel waar ik enorm veel plezier aan beleef: onze bosmuis Speedy. Zover ik ontdekt heb, begeeft hij zich tweemaal per dag richting voertafel om zijn rammelende maagje te vullen. Heel behoedzaam neemt hij eerst de toestand op de tafel in ogenschouw.

Vervolgens kijkt hij waar het meeste lekkers ligt. Het is soms moeilijk kiezen tussen al die zonnepitten, havermoutvlokken en allerlei zaadjes.

Razendsnel rent hij naar de plek van bestemming om evenzo snel weer terug te keren naar zijn gangenstelsel onder de stukken boomschors. Wie weet legt hij daar een voorraadje aan dat hij later op z'n gemak kan oppeuzelen.

Zou het door z'n kale staartje zijn dat sommige mensen zo bang voor hem zijn? Of misschien de snelheid waarmee hij zich kan voortbewegen? Ach, hij is toch zo aaibaar, kijk nou toch.

Inmiddels heeft hij zijn loopgraven helemaal in kaart gebracht. Dat betekent dat hij de ene tel rechts op de tafel te zien is, een tel later weer links, dan weer boven of onder opduikt om net zo snel weer onder te duiken.

Ik heb geprobeerd er een filmpje van te maken, wat dus niet meeviel want de muis blijft maar heel kort in de kwetsbare "open lucht". Maar het is wel gelukt. Waar hij de rest van de tijd verblijft, ik heb geen flauw idee. Misschien wel in de warme isolatiedekens onder de vloer van het huis.....

5 januari 2020

Het Madeliefje (Bellis perennis) blijkt dit keer de meest geziene "nog" bloeiende wilde plant. Gezien het feit dat dit plantje van januari tot en met december kan bloeien is dat niet verbazingwekkend. Alleen bij perioden van vorst wordt de bloei onderbroken. In de winter produceert het Madeliefje wel minder bloemen maar in de maand mei bloeit het zo uitbundig dat het daardoor ook de naam Meizoentje heeft gekregen. Al in de oudheid begreep men dat de plant stoffen bevatte die aangewend konden worden om allerlei kwalen te bestrijden. Onder meer bevat Madelief dezelfde stoffen die ook in bekende middelen als Arnica en Calendula gebruikt worden.

Zelf vond ik in een tuin een heleboel plantjes van het Viooltje in het grasveld. Roze, paarse, witte, maar ze waren moeilijk te fotograferen omdat de regen ze tot "floddertjes" had gemaakt. Ze behoren tot de familie Violaceae en ze kruisen zich zo makkelijk dat je ze meestal niet eens van een exacte naam kunt voorzien. Eigenlijk zijn er maar weinig planten die niet voor een of ander doel gebruikt werden. De Grieken en Romeinen wisten bijvoorbeeld al dat je van de bloemen lekkere parfum kon maken. Toch ruiken niet alle viooltjes lekker. Bekend om haar lekkere geur is het Maarts viooltje (Viola odorata). Toen Napoleon zijn Josphine de Beauharnais huwde droeg zij ter ere van haar nieuwbakken echtvriend een krans van madeliefjes in het haar. Daar was haar geliefde namelijk dol op. Zulke wetenswaardigheden doen je toch met een ander oog naar zulke onaanzienlijk lijkende bloempjes kijken, nietwaar? Maar ach, het huwelijk hield geen stand, Josphine werd vestoten  omdat ze haar man  geen zoon en erfgenaam kon geven. Hoe triest!

3 januari 2020

Het lijkt wel of we elke mooie dag moeten bekopen met een opvolgende grauwe regendag. Zo'n dag waarop je diep in je jas wegkruipt en zo snel mogelijk het warme huis weer opzoekt. De afgelopen dagen is duidelijk geworden hoeveel schade er als gevolg van vuurwerk in het land is geweest. Miljoenenschades aan andermans bezit, agressie jegens hulpverleners, kapotte ogen, afgerukte vingers, zinloze vernielingen, brandstichtingen, tot doden toe. Wie ervan overtuigd is dat de tijd niet langer rijp is voor particulier afsteken van vuurwerk, kan alsnog deze petitie tekenen: https://vuurwerkmanifest.nl/

2 januari 2020

De eerste dag van het nieuwe jaar was een mooi moment om weer eens even op pad te gaan. De zon scheen en het voelde aangenaam buiten. In het bos waren  veel mensen die hetzelfde hadden besloten. De nog laag staande zon toverde mooie stralen tussen de bomen. Die stralen worden wel eens Jakobsladder genoemd, verwijzend naar het bijbelverhaal waar een slapende Jakob droomde dat hij een ladder uit de hemel zag komen waarlangs engelen afdaalden.

Terwijl ik langzaam liep rond te kijken hoorde ik gekraak uit het bos komen en al snel denderde een Edelhert voorbij dat kennelijk was opgeschrikt. Waarschijnlijk door het geknal van vuurwerk, een geluid dat in een bos nog meer effect heeft dan daarbuiten doordat het ook nog via de boomstammen weerkaatst wordt. Het hert maakte een bocht en galoppeerde vlak voor mijn neus over het pad om verderop te verdwijnen tussen het groen van de naaldbomen.

Het bos lag boordevol dood hout waarop ijsveren gegroeid waren. Maar het is bij een stijgende temperatuur slechts een vluchtig stukje natuurschoon. Het smelt als sneeuw voor de zon zodra het boven 0 graden komt.

Boven me in de blauwe lucht vloog een groep kolganzen (Anser albifrons) al gakkend over. Herkenbaar aan de donkere hals en de witte vlek rondom de snavel. De soort komt massaal vanuit de toendra's in Siberi om hier te overwinteren.

1 januari 2020

Goedemorgen Nieuw Jaar. Na een verstikkende start wens ik je toe dat de mensheid in de toekomst zorgvuldiger met je zal omgaan. En dat wij dan in ruil mooie dingen van je krijgen. Twee fraaie goudvinkmannen die vanmorgen zaadjes uit de Gulden Roede zaten te peuren was al een mooi en zeer gewaardeerd begin.

31 december 2019

Nu vliegen ze nog langs de blauwe hemel en weten ze nog van niks maar vannacht breekt de hel los. Angstig en volkomen gedesorinteerd zullen ze in het donker gaan rondvliegen, bijna stikkend in de giftige vuurwerkdampen die hun kelen binnendringt, raken elkaar kwijt.
Waar het natuur en milieu betreft was 2019 een jaar vol treurnis.
Een veilige wisseling naar 2020 toegewenst en voor de invulling daarvan "op hoop van zegen".

28 december 2019

Vandaag zag ik een Zwartkop op de voederplank, een leuke waarneming. De meeste zwartkoppen trekken in het najaar weg uit ons land maar tijdens zeer zachte winters, zoals ook tot nu toe momenteel  in deze streken - blijft er ook een aantal in Nederland rondzwerven.

De Zwartkopman doet erg denken aan de Glanskopman. Beide hebben een egaal zwart petje maar bij de Glanskop is dat niet zo scherp afgebakend als bij de Zwartkop. Met zonnepitten trek je altijd veel vogels naar de tuin. Maar qua soorten is het maar zeer matig. De Groenling die hier in de bosrijke omgeving altijd heel veel te zien was, heb ik nog niet eenmaal gezien in de afgelopen weken. Ook de Goudvink is totaal afwezig de laatste paar jaar. Het is al bijzonder als je er een ziet. In Belgi is deze soort de laatste jaren met zo'n 35% afgenomen. Dan zal dat bij ons ook wel het geval zijn, zeker op de Veluwe waar de toestand voor vogels toch al niet ideaal is.

Een paar jaar geleden maakte ik deze foto van een vrouw Zwartkop die zich tegoed kwam doen aan een verse appel die ik in de sneeuw had neergelegd. Afgelopen zomer hebben we deze soort veel gezien in onze omgeving. Het is een vogel die zich vooral in de gemengde bossen ophoudt.

24 december 2019

Ik wens allen die dit lezen een mooi en warm kerstfeest toe.
Moge de mensheid weer het juiste pad weten te vinden om terug te keren naar een veilige, gezonde en vredige wereld.

22 december 2019

Ongeveer een week geleden zag ik een muis op de voertafel. Hij dook razendsnel onder de stukken boomschors die ik uit het bos had gehaald om op de tafel te leggen. Een muis voelt zich bij daglicht zeer slecht op z'n gemak als er geen beschuttig is, maar door onder de stukken schors te kruipen kon hij zich uitgebreid vol eten met de zaadjes die daar gevallen waren.

Vandaag, op deze miezerige middag was hij er weer. Tenminste, ik kon hem nu goed zien, en constateren dat het om een Bosmuis ging. Deze muizensoort heeft grote glanzende ogen en behoorlijk grote oren. Ik had er expres voor gezorgd dat ik het vogelvoer strooide waar het niet tussen de openingen tussen de boomschors kon vallen. Dus moest de muis toch steeds even tevoorschijn komen om zijn maaltje te vergaren. Het was zo'n koddig gezicht hem telkens te zien opduiken tussen al dat groen.  Ik hoop dat hij ook weer zal verschijnen als met kerst de kinderen en kleinkinderen hier zullen zijn, ze zullen het prachtig vinden! Ik ben wel nog steeds benieuwd hoe hij op die tafel terecht komt, dat heb ik nog niet kunnen zien.

21 december 2019                                                               

De winter is begonnen al zou je het niet merken. De temperatuur is veel te hoog, allerlei planten staan nog in bloei, de dieren "weten" niet waar ze aan toe zijn. Maar wat zal er nog komen. Volgens de weerkundigen moeten we rekenen op een zachte winter. We zullen het zien.

Alles duurt traag, alles duurt lang,
tot de langste nacht, de kortste dag,
bijna onmerkbaar
bevriest een jaar.

Dichter: Leendert Witvliet

 

naar boven