Natuurdagboek

 

Winter  Lente  Zomer  Herfst
 2009/2010
 2010/2011

 2011/2012
 2012/2013

 
2013/2014
 
2014/2015
 2015/2016

 2016/2017
 2017/2018
 
2018/2019
 2009
 2010
 2011
 2012
 2013

 2014
 2015

 2016
 2017
 2018
 2019
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
 2009
 2010
 2011
 2012
 2013
 2014
 
2015  
 
2016
 2017
 2018
 2019

 

 

 

Winter 2019-2020

 

Denk je onjuistheden in deze dagboeknotities tegen te komen, meldt dit dan even via mijn mailadres tineke (apenstaartje) natuurfragmenten (punt) nl.
Bij voorbaat dank!

 

Vanaf herfst 2019 zullen er zonder enige regelmaat natuurfragmentjes geplaatst worden.
                                                    

 

 

17 januari 2020

Heel vroeg in de morgen meende  ik buiten een Merel te horen zingen, dus snel de deur open om te constateren of het echt waar was: het is immers pas 17 januari. Ja hoor, hij liet zijn eerste liedje van dit jaar horen, nog wat schuchter, maar ja het is ook wel wat onwennig op dit vreemde tijdstip in het jaar. Maar wat een heerlijk geluid! En wat angstig tegelijk te weten dat weer een nieuwe golf van vogelgriep in aantocht lijkt te zijn.....

Het is hartje winter maar het lijkt wel voorjaar. Grasvelden zijn zo groen alsof de zomer nog maar net voorbij is. De mollen geloven niet dat het nog wat wordt met het seizoen en zijn massaal actief geworden. Overal liggen omhoog gewerkte zandhopen die aangeven dat de mannen op zoek zijn naar een gewillige vrouw: het is paartijd. Om een vrouwtje te vinden moet de molman flink graven om er een te vinden. Vandaar dat ze hele grasvelden omploegen.

14 januari 2020

Er bloeien al volop sneeuwklokjes. Dat wil zeggen: alleen de knoppen zijn zichtbaar want de kelken ontsluiten zich pas als de temperatuur boven de nul graden komt. Een slimme methode om op die manier het stuifmeel te beschermen. Eigenlijk is de Sneeuwklok een beetje een nepbloem, hij is in werkelijkheid kleurloos. Maar de met lucht gevulde kamertjes in bloemblaadjes weerkaatsen het invallende licht naar alle kanten waardoor de sneeuwklok wit oogt. Je kunt dit zelf vaststellen door een bloem fijn te knijpen, je zult zien dat de kleur dan verdwenen is.

De leuke winterbloeiende cyclaampjes zijn een welkome fleurige noot in de wintertuin. Elk jaar breiden ze zich verder uit en je kunt ze op plekken zetten waar andere planten het niet willen doen. Onder een boom bijvoorbeeld. Daar staan ze ook in onze tuin en ik vind ze geweldig!

De Primula is ook een vroegbloeier. Maar ook een laatbloeier, het is maar net wat je wilt. Ik zag ze wel eens in bloei begin december, en nu in januari verschijnen er alweer een paar bloemen. Ze tonen zich in deze temperatuur en lichtomstandigheden wel wat schuchtiger dan in het voorjaar. Maar elke bloem in de winter is welkom, niet waar? Het geeft de illusie dat het toch weer lente zal worden, ook al duurt dit nog een hele poos....

De Primula veres bloeit nu ook maar het is heel duidelijk dat de plant dat niet uit overtuiging doet. De bloempjes zijn superklein en durven nauwelijks uit de beschuttende kelken te komen. Maar ja, het is nog helemaal de tijd niet voor deze plant, die ligt vanaf de maand maart.

Een bloeiend takje van deze plant plukte ik vanmorgen toen ik op pad was en het zag tussen de straattegels. Het is een van de meest sterke wilde planten die er zijn want het groeit en bloeit, net als de madeliefjes van januari tot en met december. Het draagt de naam Klein kruiskruid (Senecio vulgaris), een eenjarige tweehuizige composiet. Het heeft geen insecten nodig want het bestuift zichzelf. Dat gebeurt dan ook het jaarrond, het zaad rijpt razendsnel en verspreidt zich weer zodat continu nieuwe planten ontstaan. Alleen een vorstperiode kan dat onderbreken.

13 januari 2020

Het gaat niet goed met de nachtvlinders en voor een groot deel komt dat door het overvloedige gebruik van licht gedurende de nacht. Elk jaar neemt landelijk de hoeveelheid licht toe met 2%. Mensen slapen niet goed in een kamer waar fel licht brandt en voor vlinders die het moeten hebben van het donker geldt precies hetzelfde.
(foto: Rood weeskind)

Er is al heel veel onderzoek gedaan naar de effecten van licht in verband met deze vlindersoorten en daarbij werd veel duidelijk. De natuurlijke gang van zaken is dat dieren zich gedurende de nacht oriënteren op het licht van sterren en maan. Het kunstlicht dat ze overal tegenkomen werkt verwarrend, het doet denken aan daglicht en ze vliegen zich te pletter tegen lampen of blijven er doodstil zitten omdat ze "denken" dat de nacht voorbij is. Hun natuurlijke bioritme wordt volkomen verstoord.
(foto: Boogsnuituil)

Hun hormonale evenwicht raakt geheel uit balans, de vlinders komen veelal niet meer tot een paring. Dat betekent dus: steeds minder nakomelingen. Ik merk het ieder jaar wanneer ik op pad ga om de boomstammen te onderzoeken op nachtvlinders, met treurig resultaat.  Een experiment wees uit dat ook in het popstadium de ontwikkeling niet goed meer verloopt en het uitsluipen op verkeerde tijdstippen plaatsvindt waardoor de nieuwe vlinder meteen doodgaat.
(foto: Plakker)

Voor nachtvlinders (maar ook voor vleermuizen en woelmuizen) blijkt rood licht de minst verstorende effecten te hebben. En als het dan toch echt nodig is om 's nachts de boel te verlichten, dan is de beste keuze een lamp van het type met zo min mogelijk uv-straling want voor mens en dier is dat het meest schadelijk bij frequent gebruik. De lichtbron dient ook niet horizontaal maar schuin naar beneden gericht te zijn, en gebruik buiten geen led-lampen die veel fel/koud en blauw licht uitstralen.
(foto:Donsvlinder)

Rondom onze huizen branden 's nachts ook steeds vaker lampen, het kan onthutsend zijn als je ziet hoeveel dat is wanneer je 's avonds naar je omgeving kijkt. Maar waarom dan niet kiezen voor verlichting met een lichtsensor, die alleen aan floept wanneer er beweging wordt waargenomen. En ook voor lampen met een lage lichtopbrengst. Voor de natuur en wat daar in leeft is maar één maatregel het belangrijkst: geen licht. Een donkere nacht is wat nachtdieren nodig hebben.
(foto: Gestreepte goudspanner)

12 januari 2020

De Hulst is haar mooie rode bessen bijna kwijt, de laatste weken hebben de vogels er flink werk van gemaakt. Nu de winter vordert  gaan de inspanningen om aan voedsel te komen voor de vogels steeds zwaarder wegen. Ook al is het dit jaar een winter van niks. Ilex aquifolium is een boom die de seizoenen trotseert en er altijd mooi en glanzend uitziet dankzij een laklaagje op het blad. Takken vol stekelig blad werden vroeger gebruikt om schoorstenen mee te vegen, en op boerderijen werden dergelijke takken in de provisiekasten gehangen om muizen en ratten te weren. Voor zover dat tenminste mogelijk was. De onderste schil van de  takken bevat een soort lijmstof die weer gebruikt werd om vogeltjes te vangen. Er zijn altijd twee geslachten nodig om bessen te krijgen.

De bloei van Hulst is weinig opvallend want de bloempjes zijn maar heel klein. De vrouwelijke bloeiwijze heeft een stamper, de mannelijke heeft vier meeldraden. De bloesem mag dan onaanzienlijk zijn maar geurt heerlijk.

In het bos vind je her en der ook hulststruikjes. Ze dragen nooit bessen. De pitten werden door de vogels verspreid maar waar het de Hulst betreft ben je als eenzame man of vrouwplant niet veel waard. Zonder bestuiving en bevruchting komt er geen besje tot stand.

11 januari 2020

Wat een mooi bericht: afgelopen week werd de tweede Kipsterboerderij in Nederland geopend. Dit bedrijf wordt het meest diervriendelijke op het gebied van kippen genoemd. De vogels hebben een prima leven, kunnen kiezen of ze naar binnen of naar buiten willen en worden gevoerd op basis van kringlooplandbouw. Hier worden de haantjes niet vergast, zoals in de gangbare pluimveehouderij  (40 miljoen), maar opgefokt tot ze als vlees kunnen worden aangeboden. Het is verheugend dat er zoveel afnemers zijn voor deze kippen en hun eieren, en dat worden er steeds meer, zowel in eigen land als in het buitenland, tot in Amerika toe. Dat belooft wat, en wat is het bemoedigend dat men eindelijk begint in te zien dat de manier waarop veelal met dieren wordt omgegaan, gewoon niet meer kan. 26 Cent per ei kan toch voor niemand bezwaarlijk zijn? Gewoon kopen dus, deze tot nu toe enige klimaatneutraal geproduceerde eieren.

Bij dit veel te zachte weer van de laatste tijd loopt de natuur alweer heel wat weken voor op wat het normaliter zou moeten zijn. Dat zou op een later moment, wanneer we nog een koude periode zouden krijgen, zomaar weer worden kunnen gladgestreken; voorlopig is het echter een vreemde situatie. De regen en de grauwe luchten zijn voor het Winterkoolzaad geen belemmering om massaal in bloei te staan op een akker in de buurt. Het is een van de groenbemesters die via hun wortelknolletjes stikstof in de bodem brengen. Het lijkt veel op Raapzaad maar dat is erg vorstgevoelig en zou dus niet nu kunnen bloeien, gezien de nachtvorsten die we eerder hadden.

8 januari 2020

Hoe oud een Merel wordt, hangt af van de omstandigheden. Met een flinke portie geluk wordt hij een jaar of vijf. Een jonge merelman heeft een bruine snavel, als hij ouder wordt verandert die kleur in geel. Hoe dieper geel de snavelkleur des te ouder is de Merel. Deze vogel op de foto leefde vorig jaar ook al in onze omgeving. Dat kan ik aflezen aan zijn gedrag. De  nieuwe merels vliegen meteen weg als ik de keukendeur open doe. Deze meneer volgt met belangstelling de bewegingen binnenshuis nadat ik de luxaflex heb opgetrokken, en wacht tot ik naar buiten kom met rozijnen. Dan neemt hij een paar meter afstand om meteen weer op de voertafel te landen zodra ik me omkeer. Dat is wel grappig, zo'n "band" met de vogels.

Je realiseert je vaak pas dat je een bepaalde vogel gemist hebt, op het moment dat hij weer eens verschijnt. Zo verging  het mij ook met dit paartje Turkse tortel. Tegenwoordig zien we ze nog nauwelijks terwijl ze altijd prominent aanwezig waren, ook op de voedertafel. Vorig jaar viel me hun afwezigheid al op, nu is het nog veel sterker. Het kan natuurlijk best zo zijn dat ze elders in hun normale aantallen te zien zijn, maar hier in de regio (we wonen aan de rand van de Oost-Veluwezoom) zijn ze nog niet eerder met zo weinigen geweest.

Hetzelfde geldt ook voor de Houtduif, soms liepen die wel met 5 of 6 stuks tegelijk door de tuin, tegenwoordig schitteren ze door afwezigheid. Het kan te maken hebben met de omstandigheden in een biotoop, of met predatie van bijvoorbeeld de Havik. Op het platteland neemt het aantal Turkse tortels af, zo werd 12 jaar geleden al waargenomen. Wellicht zet dit zich nu ook door nabij de bosgebieden. Bij dezelfde gegevens las ik dat Houtduiven de bossen inruilen voor de steden.

Een jaar of zeven geleden brachten Londense wetenschappers een rapport uit over het brein van vogels. Zij maakten scans van duivenhersenen en vergeleken die met zoogdieren waaronder mensen. Op het gebied van navigatie en geheugen bleken er veel overeenkomsten met het brein van mensen. Ook onze prefrontale cortex heeft dezelfde verbindingen naar andere hersendelen als duiven. Het was een opmerkelijke ontdekking omdat vogels en zoogdieren een totaal verschillende evolutie doormaakten. Met name de hersendelen die betrokken zijn bij bewuste denkprocessen en het langetermijngeheugen lijken precies hetzelfde als bij mensen te zijn "aangesloten". Dat is dus ook de reden waarom de merelman na maandenlange afwezigheid zich mijn mensengedrag + gevolg nog goed weet te herinneren. Prachtig dat onder zo'n klein schedeltje zo'n goed werkend mechanisme huist, dat deels kan wedijveren met de massa hersens die in onze veel grotere hersenpan zitten. Maar we weten inmiddels wel dat de natuur één grote verzameling is van eigenschappen en mogelijkheden waaraan wij mensen vaak niet eens kunnen tippen.

6 januari 2020

Het is nog steeds een vermakelijk tafereel waar ik enorm veel plezier aan beleef: onze bosmuis Speedy. Zover ik ontdekt heb, begeeft hij zich tweemaal per dag richting voertafel om zijn rammelende maagje te vullen. Heel behoedzaam neemt hij eerst de toestand op de tafel in ogenschouw.

Vervolgens kijkt hij waar het meeste lekkers ligt. Het is soms moeilijk kiezen tussen al die zonnepitten, havermoutvlokken en allerlei zaadjes.

Razendsnel rent hij naar de plek van bestemming om evenzo snel weer terug te keren naar zijn gangenstelsel onder de stukken boomschors. Wie weet legt hij daar een voorraadje aan dat hij later op z'n gemak kan oppeuzelen.

Zou het door z'n kale staartje zijn dat sommige mensen zo bang voor hem zijn? Of misschien de snelheid waarmee hij zich kan voortbewegen? Ach, hij is toch zo aaibaar, kijk nou toch.

Inmiddels heeft hij zijn loopgraven helemaal in kaart gebracht. Dat betekent dat hij de ene tel rechts op de tafel te zien is, een tel later weer links, dan weer boven of onder opduikt om net zo snel weer onder te duiken.

Ik heb geprobeerd er een filmpje van te maken, wat dus niet meeviel want de muis blijft maar heel kort in de kwetsbare "open lucht". Maar het is wel gelukt. Waar hij de rest van de tijd verblijft, ik heb geen flauw idee. Misschien wel in de warme isolatiedekens onder de vloer van het huis.....

5 januari 2020

Het Madeliefje (Bellis perennis) blijkt dit keer de meest geziene "nog" bloeiende wilde plant. Gezien het feit dat dit plantje van januari tot en met december kan bloeien is dat niet verbazingwekkend. Alleen bij perioden van vorst wordt de bloei onderbroken. In de winter produceert het Madeliefje wel minder bloemen maar in de maand mei bloeit het zo uitbundig dat het daardoor ook de naam Meizoentje heeft gekregen. Al in de oudheid begreep men dat de plant stoffen bevatte die aangewend konden worden om allerlei kwalen te bestrijden. Onder meer bevat Madelief dezelfde stoffen die ook in bekende middelen als Arnica en Calendula gebruikt worden.

Zelf vond ik in een tuin een heleboel plantjes van het Viooltje in het grasveld. Roze, paarse, witte, maar ze waren moeilijk te fotograferen omdat de regen ze tot "floddertjes" had gemaakt. Ze behoren tot de familie Violaceae en ze kruisen zich zo makkelijk dat je ze meestal niet eens van een exacte naam kunt voorzien. Eigenlijk zijn er maar weinig planten die niet voor een of ander doel gebruikt werden. De Grieken en Romeinen wisten bijvoorbeeld al dat je van de bloemen lekkere parfum kon maken. Toch ruiken niet alle viooltjes lekker. Bekend om haar lekkere geur is het Maarts viooltje (Viola odorata). Toen Napoleon zijn Joséphine de Beauharnais huwde droeg zij ter ere van haar nieuwbakken echtvriend een krans van madeliefjes in het haar. Daar was haar geliefde namelijk dol op. Zulke wetenswaardigheden doen je toch met een ander oog naar zulke onaanzienlijk lijkende bloempjes kijken, nietwaar? Maar ach, het huwelijk hield geen stand, Joséphine werd vestoten  omdat ze haar man  geen zoon en erfgenaam kon geven. Hoe triest!

3 januari 2020

Het lijkt wel of we elke mooie dag moeten bekopen met een opvolgende grauwe regendag. Zo'n dag waarop je diep in je jas wegkruipt en zo snel mogelijk het warme huis weer opzoekt. De afgelopen dagen is duidelijk geworden hoeveel schade er als gevolg van vuurwerk in het land is geweest. Miljoenenschades aan andermans bezit, agressie jegens hulpverleners, kapotte ogen, afgerukte vingers, zinloze vernielingen, brandstichtingen, tot doden toe. Wie ervan overtuigd is dat de tijd niet langer rijp is voor particulier afsteken van vuurwerk, kan alsnog deze petitie tekenen: https://vuurwerkmanifest.nl/

2 januari 2020

De eerste dag van het nieuwe jaar was een mooi moment om weer eens even op pad te gaan. De zon scheen en het voelde aangenaam buiten. In het bos waren  veel mensen die hetzelfde hadden besloten. De nog laag staande zon toverde mooie stralen tussen de bomen. Die stralen worden wel eens Jakobsladder genoemd, verwijzend naar het bijbelverhaal waar een slapende Jakob droomde dat hij een ladder uit de hemel zag komen waarlangs engelen afdaalden.

Terwijl ik langzaam liep rond te kijken hoorde ik gekraak uit het bos komen en al snel denderde een Edelhert voorbij dat kennelijk was opgeschrikt. Waarschijnlijk door het geknal van vuurwerk, een geluid dat in een bos nog meer effect heeft dan daarbuiten doordat het ook nog via de boomstammen weerkaatst wordt. Het hert maakte een bocht en galoppeerde vlak voor mijn neus over het pad om verderop te verdwijnen tussen het groen van de naaldbomen.

Het bos lag boordevol dood hout waarop ijsveren gegroeid waren. Maar het is bij een stijgende temperatuur slechts een vluchtig stukje natuurschoon. Het smelt als sneeuw voor de zon zodra het boven 0 graden komt.

Boven me in de blauwe lucht vloog een groep kolganzen (Anser albifrons) al gakkend over. Herkenbaar aan de donkere hals en de witte vlek rondom de snavel. De soort komt massaal vanuit de toendra's in Siberië om hier te overwinteren.

1 januari 2020

Goedemorgen Nieuw Jaar. Na een verstikkende start wens ik je toe dat de mensheid in de toekomst zorgvuldiger met je zal omgaan. En dat wij dan in ruil mooie dingen van je krijgen. Twee fraaie goudvinkmannen die vanmorgen zaadjes uit de Gulden Roede zaten te peuren was al een mooi en zeer gewaardeerd begin.

31 december 2019

Nu vliegen ze nog langs de blauwe hemel en weten ze nog van niks maar vannacht breekt de hel los. Angstig en volkomen gedesoriënteerd zullen ze in het donker gaan rondvliegen, bijna stikkend in de giftige vuurwerkdampen die hun kelen binnendringt, raken elkaar kwijt.
Waar het natuur en milieu betreft was 2019 een jaar vol treurnis.
Een veilige wisseling naar 2020 toegewenst en voor de invulling daarvan "op hoop van zegen".

28 december 2019

Vandaag zag ik een Zwartkop op de voederplank, een leuke waarneming. De meeste zwartkoppen trekken in het najaar weg uit ons land maar tijdens zeer zachte winters, zoals ook tot nu toe momenteel  in deze streken - blijft er ook een aantal in Nederland rondzwerven.

De Zwartkopman doet erg denken aan de Glanskopman. Beide hebben een egaal zwart petje maar bij de Glanskop is dat niet zo scherp afgebakend als bij de Zwartkop. Met zonnepitten trek je altijd veel vogels naar de tuin. Maar qua soorten is het maar zeer matig. De Groenling die hier in de bosrijke omgeving altijd heel veel te zien was, heb ik nog niet eenmaal gezien in de afgelopen weken. Ook de Goudvink is totaal afwezig de laatste paar jaar. Het is al bijzonder als je er een ziet. In België is deze soort de laatste jaren met zo'n 35% afgenomen. Dan zal dat bij ons ook wel het geval zijn, zeker op de Veluwe waar de toestand voor vogels toch al niet ideaal is.

Een paar jaar geleden maakte ik deze foto van een vrouw Zwartkop die zich tegoed kwam doen aan een verse appel die ik in de sneeuw had neergelegd. Afgelopen zomer hebben we deze soort veel gezien in onze omgeving. Het is een vogel die zich vooral in de gemengde bossen ophoudt.

24 december 2019

Ik wens allen die dit lezen een mooi en warm kerstfeest toe.
Moge de mensheid weer het juiste pad weten te vinden om terug te keren naar een veilige, gezonde en vredige wereld.

22 december 2019

Ongeveer een week geleden zag ik een muis op de voertafel. Hij dook razendsnel onder de stukken boomschors die ik uit het bos had gehaald om op de tafel te leggen. Een muis voelt zich bij daglicht zeer slecht op z'n gemak als er geen beschuttig is, maar door onder de stukken schors te kruipen kon hij zich uitgebreid vol eten met de zaadjes die daar gevallen waren.

Vandaag, op deze miezerige middag was hij er weer. Tenminste, ik kon hem nu goed zien, en constateren dat het om een Bosmuis ging. Deze muizensoort heeft grote glanzende ogen en behoorlijk grote oren. Ik had er expres voor gezorgd dat ik het vogelvoer strooide waar het niet tussen de openingen tussen de boomschors kon vallen. Dus moest de muis toch steeds even tevoorschijn komen om zijn maaltje te vergaren. Het was zo'n koddig gezicht hem telkens te zien opduiken tussen al dat groen.  Ik hoop dat hij ook weer zal verschijnen als met kerst de kinderen en kleinkinderen hier zullen zijn, ze zullen het prachtig vinden! Ik ben wel nog steeds benieuwd hoe hij op die tafel terecht komt, dat heb ik nog niet kunnen zien.

21 december 2019                                                               

De winter is begonnen al zou je het niet merken. De temperatuur is veel te hoog, allerlei planten staan nog in bloei, de dieren "weten" niet waar ze aan toe zijn. Maar wat zal er nog komen. Volgens de weerkundigen moeten we rekenen op een zachte winter. We zullen het zien.

Alles duurt traag, alles duurt lang,
tot de langste nacht, de kortste dag,
bijna onmerkbaar
bevriest een jaar.

Dichter: Leendert Witvliet

 

naar boven