Natuurdagboek

 

Winter  Lente  Zomer  Herfst
 2009/2010
 2010/2011

 2011/2012
 2012/2013

 
2013/2014
 
2014/2015
 2015/2016

 2016/2017
 2017/2018
 
2018/2019
 2009
 2010
 2011
 2012
 2013

 2014
 2015

 2016
 2017
 2018
 2019
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
 2009
 2010
 2011
 2012
 2013
 2014
 
2015  
 
2016
 2017
 2018
 2019

 

 

 

Herfst 2019

 

Denk je onjuistheden in deze dagboeknotities tegen te komen, meldt dit dan even via mijn mailadres tineke (apenstaartje) natuurfragmenten (punt) nl.
Bij voorbaat dank!

 

Vanaf nu zullen er zonder enige regelmaat natuurfragmentjes geplaatst worden.
                                                    

 

19 oktober 2019

Paddenstoelenliefhebbers kunnen deze herfst hun lol op in de bossen. Wie had dat gedacht toen het zo lang droog bleef. Dankzij de vele regen van de afgelopen tijd, schieten de zwammen de grond uit. De Vliegenzwam steekt daar met kop en schouders bovenuit. Het is bijna niet te geloven hoe extreem massaal deze soort dit jaar te zien is. Langs de prachtige Middachter Allee (tussen De Steeg en Ellecom) groeien er honderden in de bermen, het is bijna het gesprek van de dag. Het viel me daarbij op dat de grootste hoeden te zien waren op plekken waar de Vliegenzwam onder struiken stond. Soms waren ze wel 25 cm in doorsnede.

De Zwarte knoopzwam (Bulgaria inquinans) is te zien op pas gevelde of omgevallen eikenstammen.

De Aardappelbovist (Scleroderma citrinum) is weinig te zien in vergelijking met voorgaande jaren, maar in vorige herfst was hij er eveneens nauwelijks. Het lijkt aannemelijk dat het mycelium van deze soort de droogte niet goed doorstaat.

Verheugend vind ik dat dit jaar ook de Amethistzwam (Laccarea amethystina) weer volop te zien is. Dat is ook niet elk jaar zo. Een mooi zwammetje dat nog mooier wordt als de hoed krullend uitgroeit, maar dan wel wat verandert van paars naar roodbruin. Luistert ook naar de naam Rodekoolzwam.

Dit jaar vond ik ook weer de Koningsmantel (Trichomolopsis rutilans), een fraaie forse paddenstoel die ook wel Purpergele ridderzwam genoemd wordt, waarbij "geel" verwijst naar de kleur van de lamellen. Hij komt voor in het naaldhoutbos.

Op een dode beukenstam groeit de Porseleinzwam (Oudemansiella mucida) in alle stadia. Heel mooi worden ze wanneer het licht er doorheen valt.

Op dezelfde dode stam groeit ook de Bleke oesterzwam (Pleurotus pulmonarius) naast allerlei kleurige korstzwammen. De paddenstoel komt voor in gemengde bossen met o.a. Beuk.

De Grote oranje bekerzwam (Aleuria aurantia) was ook dit keer weer present. Hij komt algemeen voor op de zandgrond van de Veluwe. De zwam groeit uit tot allerlei grillige vormen, de sporen zitten aan de bovenzijde in microscopisch kleine zakjes. Dit is dan ook een zwam die behoort tot de zakjeszwammen.

Dit was een nieuwe voor mij. Ik zag ze op een dode beuk waarvan de schors volop scheurtjes zat. En in die breuklijnen groeide dit Beukenkorrelkopje (Phleogena faginea), een piepklein en zeldzaam zwammetje dat de stam veranderde in een wegenkaart van witte lijnen. Heel leuk om te zien.

Voor dit spierwitte verschijnsel moest ik te rade gaan bij de kenners van Waarneming.nl die zich soms van de mooiste pseudoniemen bedienen als bijvoorbeeld Zwamneus en Paddenstoelenmonster. Ze lieten mij weten dat dit de Boompuist (Olipogorus ptichogaster) is. Maar dan in anamorfstadium (jeugdstadium) dat er geheel anders uitziet in het volwassen stadium dat "perfect" heet. Ik zou dus na een paar dagen nog een keer moeten gaan kijken om dit met eigen ogen te aanschouwen.

Dat heb ik inmiddels gedaan maar de aanhoudende regenbuien maken er een rommeltje van. De Boompuist zuigt zoveel vocht op dat het teveel wordt uitgedreven in de vorm van druppels. Dat proces wordt guttatie genoemd. De druppels kunnen verkleuren door de stoffen die in de zwam zitten. Er zijn meerdere zwammen die dit doen en ook bij planten komt het voor.

16 oktober 2019

Merels brengen gewoonlijk aardig wat jongen groot omdat ze vanaf de lente tot diep in de zomer doorgaan met broeden. De laatste jongen zijn bijna klaar met het ruien van de veren. Voor de winter invalt moet er een beschermend nieuw pak zijn aangeschaft. Helaas zijn we nog niet van het Usutuvirus af en is er opnieuw sterfte onder de merels. Al over een langere periode neemt de afname van de merelpopulatie in ons land jaarlijks toe. Om ons heen kunnen we dat onderhand duidelijk waarnemen. Definitieve conclusies over de ernst van de situatie van dit jaar zijn nog niet te trekken. Het is nuttig als vondsten van dode merels worden gemeld bij  Sovon.nl/dodevogels

15 oktober 2019

Het gezondste bos is bos volop diversiteit. Hier is zo'n gebied, loof en naaldbomen groeien er en er is heel veel ondergroei.

Vanwege de houtproductie werden er in het verleden heel veel percelen aangelegd met alleen maar naaldhout.  Deze monotone bosgebieden lopen momenteel groot gevaar. Ze zijn niet bestand tegen de klimaatveranderingen, vooral de jaarlijkse perioden van langdurige droogte zijn funest. De boombestanden vallen als gevolg van verzwakking ten prooi aan insectenvraat die het einde van de bomen nog wat bespoedigt. Met die insecten, met name de schorskevers, gaat het trouwens fantastisch.

De beruchte Letterzetter (Ips typographus) slaat dan ook op dit moment volop toe. Onder de schors leggen de kevers gangen aan, de schors laat als gevolg daarvan los en de boom sterft. Overal in het land worden daarom naaldboompercelen gekapt. In "mijn wandelbos" staan meerdere percelen waar de bomen al jaren bijna of geheel dood zijn. Ze bieden een desolate aanblik maar ongetwijfeld zullen ook die worden gekapt. Vroeger was men bang voor te veel dood hout in verband met de plagen van de Letterzetter maar daarop is men teruggekomen. Een plaag van de Letterzetter duurt 6 jaar met een piek in het 2e en 3e jaar.

Helaas is de ellende niet beperkt tot naaldhout, ook loofbomen hebben ontzettend te lijden onder de gevolgen van de klimaatverandering en ook die gaan meer en meer dood. Ik zag het gisteren tijdens een lange boswandeling, er worden heel veel beuken gekapt deze herfst. Her en der vind je hun stammen langs de paden. Zware wagens rijden op en neer om de stammen op te stapelen waarna weer andere voertuigen - soms met twee aanhangers erachter - de stapels afvoeren. De kapot gereden paden zijn plaatselijk nauwelijks nog te belopen. En overal liggen de restanten van gekapte bomen. Alleen de stammen worden meegenomen, de rest blijft in het bos achter. Er ligt momenteel zˇveel aan dikke en dunne takken in het bos dat de bodem er plaatsgewijs volkomen mee bedekt is en niemand zal het verbazen dat zich hier geen zwijn of hert nog waagt.

15 oktober 2019

In Duitsland vond recent het Berliner Baumforum plaats; daar werd in verband met de sterfte van bomen gesproken van een catastrofe. Het zijn niet alleen bosbomen maar ook stadsbomen die afsterven. Volgens een boomdeskundige van de Vrije Universiteit in Berlijn verloor de stad het afgelopen jaar 2.500 bomen en zijn er vele slecht aan toe. Daarnaast wordt 180.000 hectare bosgebied bedreigd. In Maagdenburg vielen de afgelopen jaren zelfs 10.000 bomen ten prooi aan een nieuwe exoot, de Aziatische loofhoutboorder, die vermoedelijk met ingevoerde houtpallets mee kwam uit het gelijknamige land. Natuurlijke vijanden heeft deze kever niet.

Dit jaar valt er een ongelooflijke hoeveelheid eikels. Ik was gisteren in een naburig dorp waar eikels als een mat op de straten lagen. Nooit zag ik er zoveel als nu. Op genoemd Baumforum werd gesteld dat de stress die bomen ondervinden de oorzaak is van de "relatief grote hoeveelheid vruchten, zaden en noten die de bomen dit jaar dragen. Het is een reactie van de natuur op een naderende ramp, de bomen hebben de neiging nog eenmaal alles te geven voor het nageslacht alvorens te sterven". Een ander teken van stress zijn dorre boomkronen, kijk mar eens om je heen, die zijn er volop te zien.

Het is bijna onvoorstelbaar dat er zo getreuzeld wordt met het klimaatbeleid en dat aldoor weer broodnodige maatregelen op de lange baan geschoven worden. En telkens ook weer denk ik bij mezelf: wat voor wereld laten wij toch achter voor onze kleinkinderen. Beangstigend!

8 oktober 2019

Ieder jaar vliegen zich in Nederland ongeveer 8.000 vogels tegen hoogspanningskabels dood. En tijdens de trek die momenteel op zijn hoogtepunt is, speelt dit probleem zwaar.

"Onderzoek wees uit dat de zg. varkensstaart (kunststof spiraal) 80 tot 90 % van deze ongelukken kan voorkomen. Uit dit onderzoek bleek ook dat zowel nacht- als dagvliegers zich dood vlogen. Het gaat om grote, kleine, algemene en zeldzame soorten. In Noord-Holland wil daarom het provinciale electriciteitsbedrijf PEN de komende zeven jaren 55 kilometer draad voorzien van deze spiralen". Dit is een bericht uit 1989 uit Digibron, kenniscentrum voor Gereformeerde Gezindte.

De plaatsing van vogelogen is de reden dat ze zich tegen hoogspanningskabels te pletter vliegen.  De ogen van vogels zitten aan weerszijden van hun kop waardoor ze hoofdzakelijk van opzij kunnen zien in plaats van vooruit. Bovendien zitten hun ogen over het algemeen onbeweeglijk in de oogkassen. Neem daarbij de snelheid waarmee ze vliegen - 50 tot 90 km per uur - en je snapt waardoor het op zo'n grote schaal fout gaat. Draadslachtoffers worden ze genoemd.

In de stroomdraden tussen Doetinchem en Wesel worden door electriciteitsmaatschappij Tenet varkenskrullen opgehangen om te voorkomen dat grote aantallen vogels zich tegen de draden te pletter vliegen. Hier gaat het om een afstand over 20 km. Dit is een bericht uit 201, 28 jaar later dan het bericht hierboven. Hoe de absolute cijfers over vogelslachtoffers zijn is moeilijk vast te stellen omdat vooral de kleinere soorten meteen worden opgegeten of niet worden gevonden.

Uit een recent Belgisch natuurbericht: hierin wordt gemeld dat er in dit land tussen de 170.000 en 500.000 vogels omkomen door botsingen met hoogspanningsdraden. Als preventiemaatregel wordt hier gewerkt met "firefly's", plaatjes met aan beide zijden reflectoren. De plaatjes worden aangebracht op een van de voor vogels meest gevaarlijke route, een afstand van 3 km. De Belgische netbeheerder Elia inventariseerde de toestand in haar gebied en concludeerde dat 200 km draad een hoog risico vormde voor vogels. Je zou als simpel mens toch veronderstellen dat al lang ˇveral maatregelen getroffen waren om deze massale en te voorkomen slachting onder vogels te voorkomen........

5 oktober 2019

Vanmorgen vroeg zag en hoorde ik de eerste V-formatie ganzen hoog langs de lucht vliegen. Vroeger leerde ik dat zo'n groep ganzen de aankondiging is van kouder weer en dat ze voorafgaand aan zo'n inval vast wegtrekken uit het gebied waar ze verbleven. Tegenwoordig zijn er ook onderzoekers die het anders zien: het hoeft hier niet eens koud te gaan worden als de winterganzen ons land binnen trekken want de vogels vliegen vanaf de Noordpool al  meteen weg bij het geringste teken van mogelijk naderend winterweer. Ze hebben een hekel aan kou en bevroren water of gras. Dus vliegen ze naar gebieden waar het nog goed toeven is. Doordat vogels in V-formatie vliegen profiteren ze van de opwaartse luchtwerveling die hun voorgangers teweeg brengen. Dat ze beurtelings elkaar afwisselen is niet omdat ze dat doen uit onbaatzuchtigheid maar omdat de voorste moe wordt en wat terugzakt in de formatie. Het blijft altijd weer een prachtig gezicht om zo'n grote groep te zien over trekken. Hoe het ook zij, dit weekend wordt in het oosten van ons land wel de eerste nachtvoorst verwacht.

1 oktober 2019

Tussen de regenbuien door liep ik een uurtje door het bos en mijmerde over wat ik hier vond en wat er verdwenen is als gevolg van de stikstofneerslag op de bosbodem. De prachtige en bijzondere Violette gordijnzwam vond in ik in 2009. Nog elke herfst ga ik even kijken op de voormalige groeiplek of ze niet toch nog een keer waren teruggekomen maar dat bleek telkens ijdele hoop.

De Graagde aardster vond ik in "mijn bos" eveneens in 2009. De jaren daarna zag ik ze in rap tempo verminderen en de laatste jaren heb ik ze nooit meer gezien. Eveneens slachtoffers van de hoge stikstofdepositie die vervolgens brandnetel en braam begon te promoten. De vondst van de aardsterren was indertijd spectaculair en wekte veel belangstelling.

Sterkere soorten zijn er nu te zien, zoals de Porseleinzwam die op dood hout groeit. Hij ruimt de boel op de bodem op maar groeit ook op nog staande dode bomen.

In het bos lag langs de Lange Juffer en op andere plekken een onvoorstelbaar grote hoeveelheid gekapt naaldhout. Ik kan me niet herinneren dat ik in het verleden hier ooit zoveel opgestapelde stammen gezien heb. De grote machines die dit werk doen beschadigen helaas flink de paden en maken kale routes door het bos alsof er wegen worden aangelegd. Toevallig kwam ik even later boswachter Thijs tegen die ik er naar vroeg. Het blijkt dat ook hier in dit gebied de verwoestende Letterzetter actief is, waardoor hele naaldboompercelen in de regio al gekapt moesten worden om te voorkomen dat de plaag zich nog verder zal uitbreiden. Dat is in heel het land anders al aardig aan de gang. In Duitsland, zo vertelde de boswachter, was al 15% van de naaldboompercelen aangetast door dit nare kevertje dat de schors van de bomen beschadigt  door er onder te kruipen en gangen te graven. Door opeenvolgende droogteperiodes zijn de bomen verzwakt en dat schept kansen voor de kevers.

Ik liep door naar het aangrenzende bosgebied Hagenau van Natuurmonumenten. Het is een weelderig bos waar je je als wandelaar nog echt in de natuur waant. Hier wordt namelijk een ander beheer gevoerd waardoor het bos zijn karakter kan behouden.

Ik zag er heel veel exemplaren van de Vliegenzwam, een van de vrolijkste paddenstoelen van de bossen. Dit is een vers exemplaar maar als er nog langer regen blijft vallen zullen in een ommezien de witte velumrestantjes weggespoeld worden, net als bij de parelstuifzwammetjes die hetzelfde lot ondergaan.

Het velum van een paddenstoel is het vliesje dat om het vruchtlichaam zit tijdens het stadium van ontwikkeling. Als de hoed gaat uitgroeien, barst het beschermende velum hetgeen de zwam in staat stelt de sporen te verspreiden. Als je zo'n vliegenzwam in dit prille stadium niet herkent, kun je je niet voorstellen dat hieruit de echte en enige kabouterzwam zal groeien. De bospaden waren op sommige plekken nauwelijks begaanbaar door de vele regen en door de modder soppend ben ik maar weer richting huis gegaan. Daar viel ik midden in een interview met de voorzitter van de LTO (Land- en TuinbouwOrganisatie). Planten beschermen die slecht tegen stikstof kunnen, vond hij overdreven en hij  vond dat er best wat natuur kon verdwijnen, dan hoefde je ook minder te beschermen. De rest wilde hij clusteren zodat de natuurgebieden niet langer verspreid lagen over ons land maar bij elkaar. De LTO-voorzitter  zei dat hij vˇˇr bioderversiteit was maar tegen natuurfundamentalisme. Van die laatste term had ik nog nooit gehoord.

 

naar boven