Natuurdagboek 

 

Natuurdagboek 2007

Natuurdagboek 2008                        

Natuurdagboek 2009: Lente

Natuurdagboek 2009 Zomer

Natuurdagboek 2009 Herfst

 


 

Winter 2008-2009

 

20 maart 2009

Eergisteren al zag ik hoe "mijn eerste" speenkruidbloempje in bloei begon te komen. Voor jezelf is dat altijd een bijzondere gebeurtenis: het eerste speenkruid, het eerste wilgenkatje, de eerste tjiftjaf. Het geeft de kracht van het voorjaar aan, de weldadigheid die er van uitgaat te merken, te zien, te voelen hoe de winter aan het eind van zijn Latijn begint te geraken. Nog een paar nachtvorsten als protest maar het helpt niet, de lente komt eraan en is niet te stuiten!! In het bos, waar ik de speenkruidbloempjes aantrof, kan de zon zolang er geen blad aan de bomen is, de bodem nog even lekker verwarmen. Bij een paar zonnige dagen van een graad of 10 in de buitenlucht, kan de losse strooisellaag al snel opwarmen tot zo'n 30 graden. En daarin willen al die typische bosbloeiertjes wel even hun gang gaan. Zodra het bladerdek zich gaat sluiten, zullen ze hebben gegroeid, gebloeid en zaad gevormd of zich op andere wijze hebben voortgeplant.

19 maart 2009

Als duveltjes uit een doosje schieten de paarsrode bloemknoppen van het Groot hoefblad de grond uit. In elke toef zit het barstensvol bloempjes die binnenkort te zien zullen zijn. Ongeremd  vormen deze planten lange wortelstokken onder de grond en breiden zich op die manier ook manifest uit. De plant voelt zich thuis langs rivieren, sloten en op weilanden. Pas heel lang na de bloei verschijnen de enorme bladeren die met elkaar de bodem bedekken en waaronder zich van alles afspeelt dat wij niet te zien krijgen! Het is een geweldige schuilplaats voor beestjes, zelfs een kip past eronder. Lang voor de tijd van koelkast werden de bladeren wel gebruikt om voedsel in te pakken en koel te houden, boter bijvoorbeeld. Het blad laat zich makkelijk vouwen, geleidt geen warmte en lekt niet door. In AziŽ wordt blad van banaan en lotus nog altijd gebruikt voor dit doel maar in onze wereld van welvaart en overproductie voert plastic verpakking de boventoon!

18 maart 2009

De eerste hommelkoningin die ik dit voorjaar zag, was een Aardhommel (Bombus terrestris) die lag te zieltogen op het trottoir. Ze lag op haar rug hevig wapperend met haar vleugels en haar pootjes maaiden langzaam door de lucht. Dat was dus een slecht begin; sinds de herfst had ze in een holletje onder de grond overwinterd en had nu eigenlijk een nieuwe hommelstaat moeten gaan stichten. Ik nam haar mee naar huis en zette haar tussen de bloeiende takjes van het longkruid. Het leek even of ze de geest gegeven had maar langzaam kwam er toch weer wat meer beweging in. Ik zag dat ze barstensvol mijten zat, over haar hele lijfje. Dat zou natuurlijk ook de oorzaak kunnen zijn van haar gedrag. Een goede foto maken, lukte niet want ze hing meer aan het blad dan dat ze erop zat. Nou ja, ik heb mijn best gedaan, wie weet overleeft de majesteit het wel.

17 maart 2009

Het was ook bijna te mooi om waar te zijn! Steeds vaker werden IJsvogels gezien, zelfs bij tuinvijvers. Elf winters konden ze ongeschonden doorkomen maar nu ging het flink mis natuurlijk, je wist het al toen de sneeuw maar bleef liggen en een ijsdek de wateren langdurig afsloot. Ik moest er vaak aan denken, vooral in januari toen dat allemaal gebeurde. Nu zal het weer jaren duren eer de populatie IJsvogel zich hersteld heeft. Het is een van die vogelsoorten die bij ons op de grens van hun bestaan leven. Altijd is het feest als je een ijsvogeltje ziet, hij vliegt zo snel voorbij dat je hem nauwelijks kunt bekijken, wat je waarneemt is een blauwe schicht. Een sport- visser vertelde me eens dat hij een ijsvogel op zijn hengel kreeg, een cadeau van de mooiste soort! Iemand anders zag de ijsvogel vorige zomer regelmatig bij haar vijver, jagend op de goudvissen van haar man. Die joeg de ijsvogel daarom steeds weg, je gelooft het toch niet!

16 maart 2009

Momenteel is het ťťn en al krokus wat overal de klok slaat. Ook dit bolgewasje is door kwekers dankbaar aangepakt om er allerlei fraaie en nieuwe exemplaren van te maken.  Maar de onvervalste echte boerenkrokus houdt zich temidden van al die noviteiten dapper staande! Pakweg 35 jaar geleden kregen mensen die de Shellpompen aandeden bij elke tankbeurt een klein doosje met drie boerenkrokussen erin. Die heb ik toen steeds braaf in de tuingrond gestopt en nog altijd in de lente produceren ze bloemen. Oersterk zijn ze!

14 maart 2009

Opeens zijn overal kleine wilde bijen te zien. Weer tot leven gewekt door het zachte weer gaan zij onmiddellijk op zoek naar bloemen waar stuifmeel en nectar te vinden zijn. Krokussen en anemoontjes hebben die,  maar ook de uit de mode zijnde heideplanten die nu  in sommige tuinen in bloei staan, zijn van grote waarde voor deze insecten. Eigenlijk zou iedereen in de tuin een paar van die struikjes moeten aanplanten om de eerste insecten op weg te helpen. De wilde bijen zijn solitair levende insecten, ook hebben ze alle een eigen nestholte waar de eitjes worden gelegd. Dat kan een gangetje in de bodem zijn of een holle stengel, tussen wat stenen enzovoort. Ze leiden dus een totaal ander leven dan de in een kolonie levende honingbij.

13 maart 2009

De zanglijster, de Merel, de Heggenmus, ze fluiten en zingen er vrolijk op los. Heerlijk om te horen. De roffels van de Zwarte specht knallen al dagenlang door het bos en de Koolmees toont grote interesse in het nestkastje achter de vijver. Je ziet ook hoe steeds meer vogels een paartje vormen. Veel soorten zien er weer geweldig uit in hun mooie voorjaarskleuren. Echte feest-pakken, met het doel vrouwtjes te imponeren en te lokken. Zo ook deze mooie Vinkenman. Het zijn de kerels die zich moeten uitdossen en uitsloven om in de smaak te vallen, de vrouwtjes beginnen daar niet aan, ze zijn ook in hun dagelijkse plunje al gewild. De eerste vinkenkslag is elders al waargenomen, zo meldt de natuurkalender, ik heb hem hier nog niet gehoord.

12 maart 2009

Niet alleen buiten maar ook binnenshuis laat het naderende voorjaar zich gelden. Al een week of wat bloeit de binnen overwinterende Pepermuntgeranium, reagerend op het lengen van de dagen. De bloemetjes zijn piepklein maar o zo fraai! Ook de bladluizen komen tot mijn ergernis weer massaal uit hun eieren gekropen en bezetten stengels en blaadjes van uitlopende malse jonge steeltjes van planten die binnenshuis huis haalde om ze te behoeden voor de vorst die ze niet kunnen verdragen. Het veroorzaakt een vieze bende vanwege de kleverige vloeistof die de luizen als restproduct afscheiden. "Honingdauw" wordt dat wel genoemd. Die bladluiseieren  werden in de herfst op de plant gelegd nadat man en vrouw luis hadden gepaard. Nu worden er alleen nog maar vrouwtjes geboren en die kunnen zonder de bemoeienis van een man weer een nieuwe generatie bladluizen voortbrengen. Dat gaat zo door tot in de herfst, dan pas mogen de mannen weer een keer meedoen. Zeer geŽmancipeerde types dus, die dames bladluis.

11 maart 2009

Ik ben boos! Diep verontwaardigd! De hele winter kon ik in deze tuin terecht voor voer, en dat was niet overbodig want de winter was lang en streng. Kan ik het helpen dat overal vandaan mijn soortgenoten hierheen komen om ook een graantje mee te pikken? Ja, inderdaad, het voer is daardoor wel in no time verdwenen in de diverse magen en voor de kleine vogeltjes blijft er daardoor niks over.  Maar dat is toch nog geen reden om een stuk gaas over de voerplank te spannen zodat ik er niet meer op kan komen! Ik ga nu dagelijks enige malen op de pergola zitten en staar dan met een boze en indringende blik naar binnen. Zo wakker ik het schuldgevoel van die mevrouw daar aan in de hoop dat ze deze belachelijke maatregel snel weer terugdraait!

10 maart 2009

Mollen zijn weer behoorlijk actief in de weilanden en grasvelden. Niet iedereen is daar blij mee, de mol wordt dan ook stevig belaagd door spade of mollenklemmen. Ooit had ik er een in mijn handen, hij was net dood. Indrukwekkende kolenschophandjes en een zacht en o zo dicht pelsje waarvan de haren niet, zoals bij hond of kat, in een bepaalde richting liggen, maar rechtop staan en "met alle winden mee kunnen waaien". Zodat hij probleemloos voor- en achteruit kan kruipen in zijn onderaardse gangen zonder dat zijn zwarte pelsje vol zand komt te zitten. De mol die in deze boom woont, moet ik talloze malen  gepasseerd zijn tijdens mijn wandelingen. Hij is me nooit opgevallen, totdat vandaag opeens mijn oog op hem viel. Zwijgend en peinzend keek hij me aan. Voortaan zal ik hem vriendelijk en beleefd groeten......

9 maart 2009

Dat de ene kleur de andere niet is, bewees wel de blauwe lucht die boven het land stond. Zo'n echte "de lucht is blauw, ik hou van jou" kleur. Zo'n kleur waar je vrolijk van wordt, die je bloed weer wat sneller laat stromen, die je onmiddellijk laat vergeten dat slechts een paar uur geleden de regen nog uit de grijze lucht druilde. Zo'n dag was het gisteren. De zanglijster zong in het bos, de merel in de straat, en overal waren mensen bezig hun tuinen weer klaar te maken voor het nieuwe seizoen. De berken leken witter dan wit en de kauw zat alles tevreden gade te slaan!

8 maart 2009

In  de diverse bosgebieden rondom mij wordt hoofdzakelijk naaldhout gekapt. Enorme stapels liggen overal te wachten tot ze worden opgehaald en verwerkt tot planken. In deze tijd van het jaar is er altijd een inhaalslag te zien, net alsof de bosbouwers vergeten hadden dat ze nog wilden kappen en nu nog even snel voor 21 maart wat oogsten. In deze tijd beginnen de sapstromen in de bomen flink op gang beginnen te komen, het stopgezette proces om water en voedingsstoffen uit de bodem op te zuigen, wordt nu hervat.  De zwellende knoppen zijn hiervoor het bewijs Verbazingwekkende natuurkrachten komen er aan te pas om het water vanuit de bodem tot naar de hoogste takken en de verste blaadjes te transporteren door een dunne laag van nog geen halve centimeter, waarin de "aderen" van de boom lopen. Die laag ligt tussen de bast en de jaarringen. Zo'n sapstroom kun je zelfs hůren wanneer hij met dertig kilometer of meer per uur door de vaatbundels raast. Met een stethoscoop kun je dit proces heel leuk aantonen.

6 maart 2009

Voornamelijk op landgoederen kom je sneeuwklokjes tegen in werkelijk onvoorstelbare hoeveelheden. En het is de massa die hier het verpletterende effect maakt. De bolletjes zitten er al ik weet niet hoe lang in de grond en hebben zich door de vele jaren heen ongestoord kunnen vermeerderen. Nergens voelen ze zich beter dan in de beschutting van oude bomen. En die staan hier volop. De mensen die deze sneeuwklokjes ooit uit  Midden en Zuid Europa meebrachten en op hun buitenplaatsen hebben geplant, hebben vast niet vermoed dat deze plantjes zo succesvol zouden zijn. Feitelijk deden die mensen toen niet anders dan tegenwoordig: ga maar eens mee met een tuinclub, op exclusieve kwekerijen wordt altijd begerig gezocht naar de meest exclusieve planten. Door sneeuwklokjes meteen na de bloei op te graven, te splitsen en elders in de tuin weer in de grond te stoppen, kunnen ze zich het best uitbreiden. Plant ze vooral niet te ondiep.

5 maart 2009

"My heart leaps up when I behold a rainbow in the sky".  Dit is een regel uit een van de bekendste gedichten van  de Engels dichter W. Wordsworth, 1802. Ik leerde het op de MMS en het zit nog altijd in mijn hoofd. Nou, mijn hart maakte ook een sprongetje toen ik deze geweldig fraaie Appelvink gewaar werd. Hij was bezig de laatste zonnepitten uit het ruifje te halen. Wat ziet hij er prachtig uit in zijn lentepak! Ik ben snel op de fiets gesprongen om een nieuwe voorraad pitten te halen. Want als je deze vogel daarmee lokt, dan kun je toch niet anders! Wat een rijkdom ook om zo'n vogel in je eigen tuin te zien. Het geeft de dag gewoon een gouden randje!

4 maart 2009

De Kepen zijn weer vertrokken naar hun broedgebieden in ScandinaviŽ en N.O-Europa. Dankzij de strenge winter konden we ze vele weken lang op de voerplank zien. De Groenling laat  zich horen door zijn rollertjes weer door de tuin te schallen.  Het geluid klinkt als de ouderwetse vogel-fluitjes waar je eerst water in moest doen en er dan op blazen. De meeste "buitenlandse" ganzen hebben ons land verlaten en je ziet voornamelijk nog Grauwe ganzen, tot in de waterloopjes langs het drukke verkeerscircuit toe. Wel zijn er nog heel veel smienten te zien in de weilanden en uiterwaarden, prachtige eenden die vanwege het geluid dat ze maken ook wel "fluiteenden" worden genoemd. Vogels gaan en komen momenteel, ze zingen weer en beloven ons de lente maar gevoelsmatig is daar nog niet veel van te merken; de winterjas blijft vooralsnog broodnodig!

3 maart 2009

Braakballen geven een uitstekende indicatie van de prooidieren waarmee een uil zich voedt. Bij onderzoek naar bijvoorbeeld steenuilen is dit van belang om vast te kunnen stellen waardoor de populaties zo achteruit gaan. Zijn er tijdens een periode geen muizen beschikbaar, dan zal er veel zand in de steenuilmaag zitten omdat die zich dan voornamelijk voedt met regenwormen. Veel vogels, van groot tot klein produceren braakballen maar niet elke vogel! De uil zal de onverteerde resten verpakt in een bal uitbraken, de reiger echter kan ze verteren. Dat heeft te maken met de zuurgraad van de diverse magen en niet met het soort prooidieren. De reiger produceert dus geen braakballen maar de ijsvogel weer wel, en beide eten vis. In een braakbal zijn alle botjes en deeltjes te determineren, kaakjes, heupbeentjes, ribbetjes, schedeltjes enzovoort.

2 maart 2009

De natuur maakt op sommige punten even een pas op de plaats als gevolg van de koude maanden die achter ons liggen. Dit was de koudste winter in elf jaren.  Er zijn planten en bomen die zich daar niets van aantrekken, zoals Hazelaar en bolgewassen. Sommige andere soorten doen er nu veel langer over om tot ontwikkeling te komen: Speenkruid, Gele kornoelje en Sleedoorn lopen anderhalve maand achter, zo meldt de Natuurkalender. De hoeveelheid warmte na 1 februari (de warmtesom)  is bepalend voor het tijdstip waarop deze planten hun blad ontplooien en in bloei komen. Beneden een bepaalde ondergrens komen de ontwikkelingen van zulke planten tot stilstand. Op dit principe is ook de bloeivoorspelling van de diverse soorten in de Natuurkalender  gebaseerd. Dit koppeltje wilde eenden is al gepaard maar de voortplanting laat nog even op zich wachten, zo te zien. Wat natuurlijk wel zo plezierig is voor de jonge eendjes.

1 maart 2009

Gisteren nog maar weer eens naar het onvolprezen Naturalis in Leiden geweest. Wat is dat toch een schitterend natuurmuseum! De plafonds hangen vol dieren, uit de oudheid en nu. Overal ook staan prachtig opgezette dieren en replica's , je kijkt je ogen uit. Allerlei gesteente, puntgave skeletten, de mooiste fossielen en dan nog dieren op sterk water, geconserveerde insecten, je kijkt werkelijk je ogen uit. En voor (kleine) kinderen is het ook een fantastisch ontdekkingsoord met veel interactieve spellen, kijkdozen en veel meer. Wie er nog nooit geweest is, moet dat beslist een keer doen. In dit museum maar je een indrukwekkende reis door de geschiedenis van onze aarde. En zo mooi en zorgvuldig geŽxposeerd, zeer de moeite waard! En niet te vergeten een dorado voor de liefhebber van natuurboeken die zowat alles in de wereld beschrijven.

28 februari 2009

Weken lang duren de bloempjes. Als ze zich openen, ligt het ijs nog in de sloten en is de zanglijster nauwelijks begonnen te zingen. Wanneer zij verwelken, heeft de kieviet al eieren en zien wij de komst van de zwaluwen tegemoet. Al dien tijd staan ze frisch en ongeschonden te bloeien, ongedeerd door storm of vorst, onaangeroerd door de vraatzieke slakken of door het nog vraatzuchtiger konijn. Geen wonder dat deze plant de lieveling is van allen en dat is wel de oorzaak ervan, dat we ze zoo weinig in "t wild vinden. Overal waar ze groeien, worden ze uitgegraven en meegenomen naar tuintjes en daar komen ze ieder jaar in steeds toenemend aantal weer tevoorschijn. Aldus Jac. P. Thijsse in het  jaar 1909. Precies een eeuw geleden!

27 februari 2009

Van roeken, spreeuwen en nog een aantal soorten is  bekend dat ze bij elkaar gaan zitten slapen. Ganzen doen dat ook door samen 's nachts op het water te gaan zitten. Door met  zo velen te zijn, wordt een zekere mate van veiligheid gecreŽerd. Ransuilen komen ook gedurende de winter bijeen om in een zg roestboom te dag door te brengen, meestal zie je ze in kleinere aantallen, ik telde er recent in deze boom elf stuks. Ze zitten ook niet dicht naast elkaar, maar afzonderlijk op de diverse takken. Ik zag ze nooit allemaal dicht tegen de stam zitten, zoals in allerlei vogelboekjes staat. In een naburig dorp zitten ze zelfs in een volledig kale boom, heel goed zichtbaar dus. Dit verzamelen om samen te slapen - of roesten - doen de ransuilen tot ongeveer april. Het zijn prachtige vogels met mooie ronde feloranje ogen. Soms kijken die je recht aan, vaak echter zitten ze lekker te maffen. Op hun rug zijn de veren een stuk donkerder dan op hun buik.  Hoewel er plekken bekend schijnen te zijn waar wel honderd of meer van deze uilen samenkomen, heb ik dat helaas nooit met eigen ogen gezien. Het aantal ransuilen gaat sinds 2000 jaarlijks met gemiddeld 5% omlaag, zo las ik op de website van SOVON. Jammer!

26 februari 2009

De naderende lente begint zich in steeds meer vormen aan te kondigen. Knoppen zwellen, het fijne groen van het fluitenkruid staat al prominent bovengronds, overal zie je allerlei zaailingen de bodem uitkomen en de rozetten van het vingerhoedskruid staan erbij alsof is er nooit een stevige vorstperiode is geweest. Momenteel zijn het de winteraconieten (Eranthis hyemalis) die de show stelen. Ze bloeien gelijk met de sneeuwklokjes. Vanwege de vroege bloei is het aconietje - vol stuifmeel en nectar - belangrijk voor de eerste honingbijen die weldra zullen gaan vliegen. Opvallend is het dat in het voorjaar de kleuren geel en blauw zo domineren, lekker fel, lekker vrolijk, precies wat we nodig hebben na de lange winter!

23 februari 2009

Er bestaan mensen die niet weten dat je in een bos nooit alleen bent. Ook al zie je niemand, overal kunnen dieren zitten of liggen, verscholen tussen het groen van de naaldbomen of in een onzichtbare kuil. Als je goed in het rond kijkt, zie je dat ook overal geheimzinnige boomfiguren onbeweeglijk aan de grond genageld staan. Soms hebben ze vriendelijke gezichten, soms zijn ze een beetje eng. Soms lijken ze op mensen, soms ook op dieren. Allemaal hebben ze al heel veel  voorbij zien komen. Maar ze vertellen er niets over, bij bomen blijft alles geheim!  Als je vaak de plek passeert waar ze staan, leer je ze kennen en worden ze vrienden, herkenningspunten, ze maken het bos vertrouwd en ze wijzen je de weg. Bomen zijn van onschatbare waarde!

22 februari 2009

Dit is natuurlijk een foto van niks en al helemaal niet waard op een website geplaatst te worden! Het verhaal: altijd loop ik te zoeken naar de herten in ons bosgebied. Iedereen ziet ze, behalve ik. Gistermiddag liep ik ook weer eens te speuren en zag een eindje verderop een dame in een knalrode jas staan kijken, richting struweel. Ze vertelde dat een hert in vol ornaat pal voor haar neus was blijven staan en zich rustig liet bekijken. Toen ik ter plekke was, verdween het hert net tussen de bomen!  Ik heb altijd de camera bij me, die hoort bij me als mijn jas! Maar nu lag hij thuis, de 400 mm lens erop geschroefd, de lege batterij aan het stroominfuus. Ik had alleen maar een mobieltje annex simpel cameraatje bij me, met dit resultaat. Van zoiets kan ik toch zů balen!

21 februari 2009

Natuurorganisaties in Vlaanderen zijn diep geschokt: de jagersvereniging heeft haar leden opgeroepen om tijdens dit weekend zoveel mogelijk houtduiven af te schieten omdat ze veel schade veroorzaken op het boerenland. Het liefst 40.000 exemplaren. Uit statistieken blijkt dat in Vlaanderen jaarlijks 600.000 duiven worden gedood. Achter elkaar gelegd is dat een lengte van Brussel tot Parijs. De Houtduif (Columba palumbus) is een pientere vogel, bij het kleinste vermoeden dat er op ze gejaagd wordt, zoeken ze de veilige steden op waar ze koerend en kopknikkend rond wandelen door de parkjes en perken. De jonge duiven worden in het nest gevoed met "duivenmelk". De slokdarm van de duif verwijdt zich in die tijd tot een echte krop. Aan de binnenkant daarvan ontstaan plooien die een melkachtige stof afscheiden, die is het eerste voedsel voor de jonge duifjes.  Man en vrouw houtduif zien er uiterlijk hetzelfde uit, al is zij een ietsiepietsie kleiner. Al heel vroeg in het voorjaar beginnen ze te nestelen.

20 februari 2009

Een paar zwijnen staan hun buiken te vullen met wat verdroogd gras. Het is niet veel  maar het vult tenminste. Dat de honger steeds nijpender wordt, kun je wel zien: de beesten wroeten nu zelfs de vastgelopen wandelpaden om. Daar is natuurlijk niets te vinden. Van de jachtopzichter hoorde ik vanmorgen dat een zwijn erin geslaagd is door het raster te komen en nu in de bewoonde wereld rondloopt. Ik heb maar niet gevraagd wat er met dit beest gaat gebeuren. Dassen worden hier ook regelmatig gezien 's avonds, maar dat is geen ongewone gang van zaken. Meestal zien automobilisten ze in het licht van de koplampen de weg oversteken.

19 februari 2009

Er wordt overal volop gesnoeid en gekapt want als op 21 maart officieel het broedseizoen begint mag dat niet meer. Met die datum is toch iets raars aan de hand.  De Flora- en Faunawet definieert het begin van het broedseizoen door dit te omschrijven met de termen "begin van de paarbinding" en "afbakening van vogelterritoria" en ook vallen nestbouw en broeden daaronder. Nu wachten vogels natuurlijk niet braaf  tot het 21 maart is eer ze daar aan beginnen.  Roofvogels zitten al vroeg in het jaar op de eieren terwijl allerlei vogels in januari al beginnen te werken aan de paarband als voorbereiding op het verzorgen van jongen. Ook worden door diverse vogels overal al territoria bezet. Ik heb wel eens geprobeerd hier een uitspraak over te krijgen maar mijn vraag werd nooit bevredigend beantwoord. De datum 21 maart slaat dus eigenlijk nergens op!

18 februari 2009

De geboorte van deze nieuwe dag verliep met veel pracht en praal. Warm rood werd gelardeerd met ijzig groen en blauw, mooier en intenser dan snel even in een foto is te vangen. Het is heerlijk om weer aan tafel te kunnen gaan zonder dat de lamp aan moet en op te staan als het licht begint te worden. De eerste trekvogels zijn al weer terug in ons land en sinds enige dagen horen we het driftige liedje van de heggenmus weer door de tuin schallen.

17 februari 2009

De vetbollen op de voerplank werden door de diverse vogels niet eens bekeken, laat staan aangeraakt. Opeens echter heeft deze Roodborst er zin in. De vogel bivakkeert al een tijd in onze tuin; of het er een is uit het hoge noorden of dat het een exemplaar is dat hier is blijven overwinteren, valt niet te zeggen. Sommige roodborstjes trekken niet naar het zuiden al doen de meeste dat wel. Man en vrouw zien er precies hetzelfde uit en zingen beide hetzelfde liedje. Dat is best bijzonder in de vogelwereld. Ze leven ook elk in een eigen biotoop van een paar honderd  vierkante meters, dat agressief verdedigd wordt. Alles wat maar op een roodborst lijkt, wordt aangevallen en als er dan toch een gevecht uitbreekt tussen twee roodborsten wordt er vaak geknokt tot een van beide dood is. Jonge roodborsten hebben geen rode veertjes, daarom worden ze door hun vader ook getolereerd en gevoerd. Mensen vinden hem leuk maar het is eigenlijk maar een narrig beestje dat noodgedwongen een kortdurend huwelijk aangaat.

16 februari 2009

Ook al is vandaag de vorst verdreven, toch nog even een foto van een bevroren elfenbankje die ik gisteren in alle vroegte maakte. Het was koud en nevelig en na verloop van tijd begonnen de sneeuwvlokken te vallen. Raven vlogen over, een paar zwijnen liepen te wroeten naar wortels van de Adelaarsvaren en ik hoorde de dappere Winterkoning luidkeels zijn liedje zingen. Alles en iedereen maakt zich alvast een beetje op voor de lente: nog maar vijf weekjes! Elfenbankjes blijven heel lang intact. Ze raken uiteindelijk begroeid met algen, zodat ze steeds groener worden. De naam "elfenbankje" spreekt blijkbaar velen aan want er zijn campings, vakantiehuisjes, scholen en nog veel meer, die hun onderkomen de naam van deze paddestoel  gaven.

15 februari 2009

De Helleborus probeert al wekenlang in bloei te geraken, maar het lukt niet. De plant bevriest en ontdooit weer, nacht na nacht, dag na dag. Het blad hangt moedeloos omlaag! Maar er wordt verwacht dat de vorst de komende week zal verdwijnen. Het wordt tijd ook, vanaf december hebben we nachtvorsten, ik kan me niet herinneren dat ik dat eerder heb meegemaakt. Maar ongetwijfeld zullen de statistieken anders uitwijzen. sommige tuinierders hebben hun dahlia's in de grond laten staan, ze bevroren al jarenlang niet meer. Een flinke hoop aarde er overheen was genoeg. Maar ons klimaat is grillig, zo bleek maar weer eens. In mijn buitenkasje hebben ook alle vorstgevoelige planten het loodje gelegd, ook ik heb verkeerd gegokt.

14 februari 2009

Onze Hollandse luchten zijn beroemd! Eeuwenlang legden dichters hun emoties over dit onderwerp vast en schilders vereeuwigden ze op het doek. Je leest nooit over "Nederlandse luchten", ze heten gewoon "Hollandse luchten" en iedereen weet wat daarmee bedoeld wordt. In de Havikerwaard achter De Steeg moest een steenuilenkast worden opgehangen en ik heb me daarbij weer vergaapt en verlustigd aan de lucht vol wolken in allerlei vormen en kleuren. Zo mooi!

13 februari 2009

Sneeuwklokjes trekken zich geen fluit aan van vorst en sneeuw, ze verschijnen gewoon bovengronds als het hun tijd is. Je ziet ze nu dan ook overal opduiken. Van oorsprong zijn het geen inheemse bolletjes. Ze werden meegebracht uit het buitenland en geplant op landgoederen en Friese buitens: de stinzen. Vandaar ook dat de sneeuwklokjes gerangschikt worden onder de stinzenplanten. Maar zo exclusief zijn ze allang niet meer want de bolletjes wisten zich zeer succesvol te vermeerderen en te verspreiden en je vindt ze nu overal. Vanuit het buitenland komen nu mensen weer naar ons land om tijdens sneeuwklokjesdagen op kwekerijen weer bolletjes naar hun vaderland te brengen. Want ze zijn op allerlei manieren veredeld zodat er nu ongelooflijk veel soorten zijn. Soms gaat het maar om een enkel vlekje op het bloemblaadje.

12 februari 2009

Ook in deze tijd van het jaar zijn er paddestoelen te vinden. Eerst dacht ik dat dit misschien een Elfenbankje was, die kunnen namelijk allerlei kleuren hebben. Maar toch leek het me niet waarschijnlijk. Nu behoren paddestoelen niet tot de eenvoudig te determineren verschijnselen in de natuur, dus heb ik de hulp ingeroepen van een ervaren paddestoelendeskundige. Hij loste het raadsel op: het is de Waaierkorstzwam (Stereum subtomentosum). Ik vind dit zelf mooie exemplaren want ook deze kun je in allerlei kleuren aantreffen en in mijn paddestoelen- boeken stonden ze in deze fraaie blauwe kleuren toch niet afgebeeld. Leuke vondst dus!

11 februari 2009

Dode bomen doen er heel lang over om helemaal te vergaan. Ze raken begroeid door mossen, algen en paddestoelen en jaar na jaar zie je de stam veranderen. Ook allerlei insecten doen mee aan het verteringsproces. Een grove den met een doorsnede van een centimeter of dertig, heeft ongeveer 30 jaar nodig om op te gaan in de bosbodem. Een beuk vergaat sneller, als de stam dubbel zo dik is als genoemde den, kost het eveneens 30 jaren. Om een volgroeide eikenboom te laten verdwijnen is gemiddeld 80 jaren nodig. Zo zouden in principe  drie generaties mensen het proces kunnen volgen.

10 februari 2009

Eindelijk is het edelhert uit zijn lijden verlost! Wekenlang hebben de jachtopzichters geprobeerd hem te vinden. Het dier strompelde door het bos met stijf vergroeide kniegewrichten als gevolg van artrose. De jachtopzichter liet zien dat het hert nauwelijks nog bruikbare kiezen in de bek had. Ongeveer zeventien jaar heeft hij aan de Veluwezoom rondgelopen, nakomelingen verwekt en een goed leven gehad.  Het was wel heel bijzonder het nog warme lijf te kunnen aanraken, het gewei te voelen, hem in de ogen te kijken. Het afschot wordt geregistreerd, de geweistangen en kaken worden bewaard op Middachten. Dit hoort ook bij bosbeheer, zorgen dat dieren niet nodeloos lijden. Om die reden worden momenteel ook creperende zwijnen afgeschoten en daar kun je vrede mee hebben als je weet dat die anders de hongerdood sterven.

9 februari 2009

Hoe langer de winter duurt, hoe meer je je vastklampt aan signalen die wijzen naar de naderende lente. In de natuur vind je, ondanks de vorst, de gure wind en de natte sneeuw onmiskenbare tekenen van de veranderingen die te wachten staan. Al lang voordat vogels een nestje beginnen te bouwen, gaan de hormonen opspelen. De koolmezen zijn al druk doende een paarband op te bouwen. Dat is belangrijk want straks moeten er jongen worden grootgebracht. Je hoort de koolmeesman al luid roepen: ik ben in de aanbieding, wie wil?! Als je naar de kokmeeuwen kijkt, zie je dat sommige exemplaren al een zwarte kap beginnen te krijgen. Alhoewel, de kleur is  feitelijk zeer donkerbruin. Het is een van mijn eerste natuurherinneringen. Ik hoor mijn vader nog bemoedigend zeggen: kijk, ze krijgen al zwarte koppies, het wordt nu gauw lente hoor! Ik geloofde hem onvoorwaardelijk. Deze foto maakte ik al een week geleden. Vanmorgen hoorde ik voor het eerst dit jaar weer het aandoenlijk simpele liedje van de goudvink, waarom zou je ook een indrukwekkend lied moeten zingen als je al zo'n opvallend gitzwart en oranjerood verenpak hebt!

8 februari 2009

Een winterdag met toch nog veel zon die uitnodigde even op pad te gaan, dat was de dag van vandaag. De Zwarte specht schalde zijn huwelijksadvertentie door het bos en ook de Havik liet zich volop horen. Verder doen de vogels er nog veelal het zwijgen toe, met uitzondering van de Boomklever die eigenlijk alle dagen wel te horen is. In een parkje fotografeerde ik de rug van een pauw. Prachtig hoe de opbouw van die veren is, als tegeltjes op een dak netjes geformeerd waarbij je goed kunt zien hoe de opbouw is naar de "ogen" toe. Bij dat "pauwblauw" moet ik altijd terugdenken aan keizerin Farah Diba die vaak gewaden droeg in deze onovertroffen kleur.

6 februari 2009

Het zal je maar gebeuren dat je 's ochtends je tuin instapt, om te constateren dat steeds meer van je groenblijvende struiken of klimop is opgegeten door de Edelherten die in het bos thuishoren maar door de honger gedreven gaan foerageren in particuliere tuinen. Of dat zo'n beest  's nachts naast je slaapkamerraam staat, of dat je hertenkeutels vindt naast de composthoop. Het gebeurt allemaal in mijn woonplaats waar de hongerige herten voor veel problemen zorgen. Ze lopen door het plantsoen, door de straat en het gevaar is altijd dat vandaag of morgen een hert in botsing komt met een voorbij rijdende auto. Het komt doordat het raster rondom het bos op allerlei plekken kapot is en onze gemeente geen herstel heeft uitgevoerd. Maar nu zullen ze wel moeten want het regent klachten bij de gemeente! De hertenoverlast heeft zelfs de kranten gehaald en het is het gesprek van de dag onder de mensen die dichtbij het bos wonen. Een bewoner maakte er een videofilmpje van: http://www.youtube.com/watch?v=mDoJpWso5qE

5 februari 2009

Deze tijdelijke asielzoekers, die ik gisteren fotografeerde, zijn in de herfst hun broedgebieden in het hoge noorden ontvlucht omdat die geen levenskansen meer boden vanwege vorst en sneeuw. Uitgeput komen ze na zo'n lange reis aan in ons land waar ze zich tegoed doen aan onze sappige graslanden; per gans wel een kilo gras per dag! Logisch dat de boeren daar niet blij mee zijn. En dan hebben we het nog niet eens over het plat- en dichttrappen van de grasmat en de enorme hoeveelheid uitwerpselen. In onze gemeente hebben boeren een beheersovereen-komst gesloten met de overheid, ze ontvangen een schade- en gedoogvergoeding. Het vee moet daarvoor wat eerder op stal en de ganzen moeten rust en ruimte krijgen. Als die in het voorjaar, weer voor opnieuw zo'n lange reis op de wieken gaan, heeft de grasmat nog een week of vier nodig om weer aan de groei te geraken.  De vogels op de foto zijn Kolganzen.

4 februari 2009

Deze reiger stond aan de kant van een bevroren water, dichtbij een winkelcentrum in een naburige stad. Daar kwamen om de zoveel tijd ouders met kindjes langs met een zak brood voor de meeuwen die er ook waren. Zodra de meeuwen iemand zagen stilstaan, kwamen ze meteen krijsend aangevlogen in de hoop dat er wat te snaaien viel. Was dat niet het geval, dan vlogen ze weer terug op het dooiende ijs. Bij de landing gleden ze minstens een meter door op hun poten. Heel grappig om te zien. Het leek wel of deze reiger hoopte dat ook hij wat brood zou krijgen want vissen waren nog niet bereikbaar. Reigers zie je momenteel overal in de kale weilanden hoopvol naar de bodem staan te turen. Die is nog steeds behoorlijk bevroren en ook platgetrapt door de vele ganzen die zich er ophouden. De boeren zijn daar niet blij mee, begrijpelijkerwijs.

3 februari 2009

Op boomstammen zie je vaak de meest vreemde vergroeiingen. Soms is daar met wat fantasie een beest of een mens in te zien (ik heb er een aantal in het album Structuren staan) maar in dit gedrocht kon ik toch niets ontdekken. Vanmiddag heb ik nog een poosje de Zwarte specht voor de gek lopen houden door zijn vŤrdragende roep te beantwoorden, waarop hij steeds dichterbij kwam. Ik kan dat gewoon niet laten. Natuurlijk eerst goed rondgekeken of er niemand in de buurt liep! Thuis zag ik dat ons Turkse tortelpaar druk bezig was nestmateriaal bij elkaar te rapen. De temperatuur is maar even boven nul en de geslachtshormonen beginnen weer te werken bij de vogels. Al wordt dat ook in werking gezet door de daglengte. HŤ, we gaan toch weer richting lente!

2 februari 2009

Als twee kemphanen staan deze Houtduiven tegenover elkaar op de voerplank. Voedsel is er genoeg maar ze gunnen elkaar geen korrel. Dat was eerder ook het geval bij de Turkse tortels, maar die hebben nu paartjes gevormd en zitten liefdevol naast elkaar zaden te pikken. Het blijkt me telkens weer dat mensen die grotere vogels verjagen omdat het voer te snel opraakt als die zich er mee voeden. Maar jeetje, wat een raar idee toch, die beesten hebben ook honger!
Met behulp van een grote pan kokend water die ik op het ijs van de vijver gezet heb, is er toch weer een klein wak ontstaan en de vogels maken daar dankbaar gebruik van. Toch lijkt het of er momenteel minder vogels op het voer afkomen dan voorheen. Onze mussenkolonie blijft gelukkig constant, zij hebben een eigen voederhuisje in de Taxus en slapen elke nacht in de klimop. De volgepoepte vensterbank is er daar een stille getuige van.

31 januari 2009

Officieel stopt de jacht op zwijnen op 1 februari. Maar helaas, dat feest gaat mooi niet door; de beheerseenheden hebben zich vergist, ze ontdekten dat er  meer zwijnen rondlopen dan ze eerder telden, dus gaan ze nog door tot 15 maart om enige honderden exemplaren te elimineren. De zwijnen zijn momenteel in erbarmelijke toestand als gevolg van water- en voedselgebrek. In het bosgebied waar ik veel wandel, worden de zwijnen niet meer bejaagd, een humaan besluit! Mij werd verteld door de jachtopziener dat een zwijn 's winters een kilo of 40 weegt (al kunnen ze aanzienlijk zwaarder worden afhankelijk van de voedselomstandigheden) maar dat er nu dieren bij lopen die nog slechts 15 kilo wegen. Deze dieren zullen de lente niet meer halen. Om ze niet verder te laten creperen worden deze zielepoten uit hun lijden geholpen, waar ik geen moeite mee heb overigens. Ze worden meegenomen, onderzocht op ziektes, gewogen en daarna weer teruggebracht naar het bos waar ze als voedsel kunnen dienen voor andere hongerlijders. Het viel me al op dat ik steeds raven hoorde en zag vliegen, die weten wel raad met aas!

30 januari 2009

Mist en nachtvorst hadden gisteren de natuur weer overdekt met kristalletjes, draadjes, ijsveren, prachtig! Als de zon dan schijnt, verandert alles in een sprookjeslandschap waar het heerlijk toeven is. Maar zodra de zon haar stralen in de loop van de dag wat intenser naar de aarde stuurt, verdwijnt al dat moois weer als sneeuw voor de zon, vluchtig als het leven zelf. Met spanning en verwachting kijk je dan weer uit naar de nieuwe dag en je hoopt stilletjes op weer zo'n geweldige morgen. Maar vandaag is de wereld weer totaal anders: wel zonnig maar winters  koud en guur.

29 januari 2009

Het is in mijn omgeving het gesprek van de dag: de Edelherten die de tuinen afstruinen op zoek naar voedsel. Steeds vaker hoor je dat de dieren zich gedurende de nacht  in tuinen langs de bosrand vergrepen hebben aan het groen. Vooral klimop is geliefd en wie 's morgens de deur uitstapt, ziet gelijk de vraat aan de struiken. Feitelijk is het geheel natuurlijk gedrag; in de echte, wilde natuur, elders op de wereld, verlaten dieren ook hun biotoop als er hongersnood is en gaan op zoek naar betere plekken. In ons kleine land met hier en daar een natuurgebied, spťlen we echter dat we echte natuur hebben. Men heeft afgesproken dat de dieren op bepaalde locaties mogen leven en gewoon van honger moeten sterven als er geen voedsel meer voor hen is. Dat noemt men dan "natuurlijk". Afgesproken is ook dat de hongerende dieren niet worden bijgevoerd. Aan onze Veluwezoom waren in de herfst geen eikels en beukenoten, belangrijk voedsel voor zwijnen, herten, reeŽn en kleine zoogdiertjes. De zwijnen hebben inmiddels de voederakkers voor het wild volkomen kaal gevreten en door honger gedreven proberen de herten nu in de tuinen voedsel te bemachtigen. Al met al vind ik het maar een treurige bedoening!

28 januari 2009

Mooie zonnige dagen doen een mens ontzettend verlangen naar het voorjaar! De kleur van het licht is nu al zo anders dan een paar weken geleden, de hemel kan zo heerlijk blauw zijn, maar overal liggen bevroren plasjes en blaadjes op de bosbodem. Er is nog weinig opwindends te beleven en je moet je al tevreden stellen met een paar konijnenkeutels die vertellen dat deze leuke dieren hier rondliepen. Ik las eens dat van alle mestsoorten die van het konijn de meeste stikstof bevatten en fantastisch zouden zijn voor gebruik in je tuin. Maar ja, ga ze maar eens verzamelen! Het konijn eet zijn eigen keutels op voor hergebruik. Hij heeft maar een kort darmkanaaltje en zo'n knikkertje is er al snel doorheen waardoor waardevolle stoffen niet voldoende worden opgenomen in het konijnenlijf. Recycling is dus aan de orde. Als een konijn dit niet zou doen, zou hij binnen drie weken dood zijn. Ongelooflijk dat zo'n dier per dag wel 350 keuteltjes produceert!  Verschil met hazenkeutels: deze bevatten meestal lange grassprieten.

27 januari 2009

Ik vergat het luchtpompje weer in te schakelen waardoor de vijver weer helemaal is dichtgevroren. Als je de weerwaarzeggers mag geloven, lijkt het alsof de winter weer volop gaat terugkeren. De Goudvinken in en op de diverse voederbakken en -planken, stelen voordurend de show. De reacties van bezoekers die ze hier zien, variŽren van "jeetje, wat is dŠt nou" tot "dat moet een ontsnapte voliŤrevogel zijn. Maar nee, het zijn onze vertrouwde goudvinken die tegenwoordig zelfs 's zomers in onze tuin komen. Hoe ouder bomen en struiken worden, hoe meer vogels ze aantrekken. Daarom is het zo jammer dat vaak groot geworden bomen uit tuinen worden verwijderd. Bij ons zijn er een paar behoorlijk oud en ook wel lelijk geworden, maar we laten ze toch maar staan voor de vogels! Die leveren ons in de winter onnoemelijk veel plezier. Eerlijk gezegd oogt hij wel een beetje decadent, de goudvink. Zijn liedje klinkt naar niks, maar de vrouwen vinden hem toch wel, zijn opzichtige pak valt ze van verre al op.

26 januari 2009

Overal in de weilanden en uiterwaarden worden momenteel Knotwilgen (Salix alba) afgezet. Dit wordt vaak gedaan door vrijwilligers. De Knotwilgen op de foto zijn vorig jaar onderhanden genomen en hebben nu niet meer dan wat dunne takken. Zo'n wilg moet eens in de drie tot vijf jaren worden geknot omdat anders de te  takken van de boom zo zwaar worden dat ze kunnen afscheuren, zelfs de hele boom kunnen splijten. In heel oude knotten ontstaat een bijzonder biotoop, er groeit van alles in en in de vermolmde holtes huizen vaak steenuiltjes. De knotwilg kent een lange historie, onze voorouders gebruikten het takkenhout voor allerlei doeleinden, bezemstelen, kachelhout, enzovoort. De boom nam maar weinig ruimte in beslag en er was altijd takkenhout voorhanden. Knotwilgen horen onmiskenbaar bij het Nederlandse landschap.

24 januari 2009

De oude reiger - Willem Wilmink

Dit wordt zijn laatste jaargetijde,
de anderen zijn op reis.
Hij lijkt het lijdzaam te verbeiden,
uitkijkend over dode weiden,
behoedzaam stappend over 't ijs.
Totdat hij godverlaten krijst.

23 januari 2009

Door de regen en de wind zijn er minder vogels te zien dan voorheen. De Appelvink hebben we de laatste tijd niet meer gezien. De Kepen uit het hoge noorden zijn er nog steeds, zij vinden op allerlei plekjes in de tuin wel een voederkastje maar blijven de voorkeur geven aan de zonne-pitten. Ook de Matkop komt regelmatig een zaadje halen. Omdat we maar enige tientallen meters van het bos wonen, zien we hier vaak vogels die in de stedelijke omgeving meestal niet te zien zijn. Deze Matkop is daar ťťn van. Er zijn drie mezen met een geheel zwarte pet: de Zwartkop, de Glanskop en de Matkop. In dit seizoen valt de eerste al meteen af want die trekt in de herfst weg naar warmer oorden. De Glanskop leeft uitsluitend in loofbossen terwijl de Matkop zowel in naald- als in loofbos leeft.  Deze zien wij dan ook in onze tuin. Onze mees heeft een zwarte kap die helemaal doorloopt tot op de schouders, de Glanskop heeft een kortere "uitloop".  Ingewikkeld allemaal, je kunt natuurlijk ook gewoon genieten van vogels zonder al die namen te kennen.

22 januari 2009

Zolang er maar genoeg vocht in de bosbodem zit, groeien er varens. En soms op de vreemdste plekken, zoals in deze boomstam. Varens zijn sporenplanten, wie geen bloemen voortbrengt, kan ook geen zaden produceren. De sporen zitten in bruine hoopjes onder de bladeren. Als ze rijp zijn, barsten de sporendoosjes open en het zaad, dat zo minuscuul is als stofjes, kan zich verspreiden. Als zo'n spore op een geschikte plek neerkomt, kan er een nieuwe varenplant ontstaan. Uit de spore ontstaat eerst een centimeter grote voorkiem waarvan de onderkant mannelijke en vrouwelijke geslachtsorganen heeft. Die liggen wel los van elkaar en moeten dus op de een of andere manier met elkaar kunnen versmelten. Daarvoor is vocht nodig. Een regendruppel of een filmpje van regenvocht is genoeg om de mannelijke zaadcellen naar de vrouwelijke eicellen te laten zwemmen. Pas hierna kan zich weer een nieuwe varen ontwikkelen. Misschien gaat dit allemaal wel zo ingewikkeld omdat het niet best zou zijn als die miljoenen sporen zich allemaal zouden ontwikkelen tot een plant. Heel bijzonder en ingenieus!

21 januari 2009

Hoewel sneeuw en ijs alweer enige tijd verdwenen zijn, zit de vorst nog stevig in de bosbodem waardoor de paden onaangenaam hard zijn. Het gevoel dat de lente "er aan zit te komen" is nog niet te bespeuren, maar ja: februari staat nog te trappelen en wie weet wat die maand ons nog brengen zal. Opvallend veel ganzenvluchten zijn weer te zien aan de hemel, de vogels  zijn teruggekeerd nu het hier niet meer zo koud is. Altijd weer een gezellig geluid, dat onophoudelijke gegak van die vogels, alsof ze elkaar ik weet niet hoeveel te vertellen hebben. Het vliegen in elkaars kielzog bespaart energie en telkens neemt een andere gans het voortouw. De uiterwaarden zitten nog steeds vol met deze vogels en de boeren zijn daar niet blij mee. Zo'n gans vreet een pond gras per dag, keutelt er stevig op los en trapt met zijn grote flappoten de grond dicht. Gelukkig zijn hier gedoogzones waar ze onbekommerd kunnen foerageren.

20 januari 2009

Opwindend nieuws: iemand in de buurt meldde de aanwezigheid van een steenuil die in een boom voor haar deur in het zonnetje zat. Als lid van een steenuilenwerkgroep maakte mijn hart meteen een sprongetje want vorige winter vond ik een dode steenuil in mijn volkstuin. Omdat dit geen typisch steenuilbiotoop is, zou het toeval geweest kunnen zijn. Toch is er ter plekke een mooie nieuwe uilenkast opgehangen en de hele zomer keek ik tevergeefs of ik enige tekenen van aanwezigheid van dit mooie kleine uiltje zag. De plek waar de gemelde steenuil zich ophield, ligt vlak bij het volkstuincomplex, dus wie weet!

19 januari 2009

Op de bosbodem vind je nogal eens dood hout waarvan de bast is losgeraakt en dan zie je soms dat er onder de schors heel wat aan de gang is geweest. Door al die gangetjes die in het hout van de boom gevreten zijn, is te zien dat hier bast- of schorskevers aan het werk waren. In vitale bomen krijgen die niet veel kans maar als er bastschade is opgetreden wordt de boom toegankelijk voor schadelijke insecten. Verschillende kevers planten zich voort onder de schors door het graven van gangen met veelal zijgangetjes waar ze hun eitjes deponeren. Als de larven zijn uitgekomen vreten ze de gangen verder uit. Sommige keverlarven maken voor het verpoppen een rond bedje van houtvezels, de zg "poppenwiegen" . Er zijn vele soorten van dit soort kevers en vaak hebben ze het op een specifieke boom voorzien. Zo heb je bijvoorbeeld de letterzetter in de spar en de dennenscheerder in de den. Deze heet zo omdat hij de jonge toppen van de de afknaagt/afscheert. Als er erg veel vraat is, kunnen de bomen er aan ten onder gaan.

16 januari 2009

Bosonderhoud is een belangrijke activiteit van bosbeheer. Altijd is er veel weerstand onder het publiek als mooie bomen gekapt dreigen te worden. Vaak is niet aan de buitenkant te zien hoe slecht een boom er aan toe is, zoals hier op een laan op landgoed Middachten. De boom die het hier begeven heeft en ter aarde is gestort, blijkt onder de schors totaal vermolmd te zijn, hetgeen van buitenaf niet zichtbaar is. Zulke bomen vormen natuurlijk een enorm gevaar voor wandelaars, je zal er maar lopen op het moment dat hij omvalt! Bomen in zo'n laan zijn allemaal even oud en een voor de hand liggende conclusie is dan ook dat er wel meer exemplaren in zeer slechte conditie zullen zijn. Een logische gevolgtrekking is dan weer dat de rij bomen binnen afzienbare tijd wel gekapt zal worden, want de eigenaar is verantwoordelijk en wil elk risico op ongelukken uitbannen. Zulke mooie, beeldbepalende lanen worden over het algemeen opnieuw ingeplant.

15 januari 2009

Slechts drie dagen geleden vroor het nog dat het kraakte. Nu de vorst verdwenen is, veert de natuur weer op. De kleine winterviooltjes en de tuincyclaampjes hebben hun bloemetjes alweer fier rechtop gezet, de sneeuwklokjes hebben hun ruggen gestrekt en staan erbij of ze van geen vorst weten, de toverhazelaar gaat weer verder met haar bloei waar ze een paar weken geleden ophield. De specht roept door het bos en de boomklever schalt zijn wie-wie-wie luidkeels door de bomen, zelfs hoorde ik al de voorjaarsroep van de koolmees. In het bos is het vochtig en grijs, de paden zijn veranderd in modderpoelen en er is bijna geen mens te zien, heerlijk!

14 januari 2009

Nog even een winters portret van een koppeltje spreeuwen, staan ze er niet parmantig op?
Omdat het zo bar koud was, kregen de spreeuwen in onze tuin pindakaas (nee, niet de dure van meneer C.), hetgeen ze erg lekker vonden. Spreeuwen zijn zeer succesvolle vogels, ze komen op bijna de hele wereld voor. Lang geleden, in 1890 om precies te zijn, werden er 100 vogels losgelaten in New York. Daarvan overleefden slechts 15 paartjes. Van daaruit hebben ze stormenderhand dit werelddeel, en verder, veroverd! Jonge spreeuwen hebben bruine veren en in augustus en september worden die vervangen door zwarte veren met een witte top. Omdat de vrouwtjesspreeuwen wat langere borstveertje hebben, lijken hun "spikkels" wat kleiner te zijn. Die witte "spikkels" verdwijnen in april als sneeuw voor de zon. Aangenomen wordt wel dat witte veerdelen sneller aan slijtage onderhevig zijn. Man en vrouw spreeuw hebben toch wel een klein verschil in uiterlijk: hij heeft geheel donkere ogen, zij heeft een lichte ring in de iris.

13 januari 2009

De wereld om mij heen heeft een complete metamorfose ondergaan. Gedurende een regenachtige nacht is alle sneeuw die hier wekenlang lag, verdwenen. Toen de dooi gistermiddag stevig begon door te zetten, ben ik nog maar even het bos ingedoken op zoek naar "zwijnen in de sneeuw". En die vond ik! Je zou bijna denken dat ze opgelucht ademhaalden nu ze hier en daar weer het een en ander aan groen tevoorschijn zagen komen! De biggen van de laatste zomer zijn erbarmelijk mager en schonkig, en naar verwachting zullen er dan ook vele de winter niet overleven. In het bos trof ik een mevrouw met een zakje brood. Dat ging ze naar een plek brengen waarvan ze wist dat de zwijnen er momenteel slapen. Eergisteren had ze zelfs een restant hutspot naar het bos gebracht, vertelde ze, “en alles is steeds de volgende dag weg”. Tja….., het gaf haar blijkbaar een goed gevoel dat ze iets voor de dieren probeerde te doen.

12 januari 2009

Zondag was het in het bos bijna zo druk als in de Kalverstraat op een doordeweekse dag! Iedereen wilde blijkbaar nog even genieten van de winterse pracht, voordat de aangekondigde dooi er een eind aan zou maken. Hoever ik ook liep, uit elk paadje verscheen wel iemand. Vanmorgen was de rust weergekeerd en van dooi was nog niet veel te bekennen. Maar dat zal wel snel veranderen: de wolken schoven aan en benamen de zon haar uitzicht en de wind waaide onaangenaam koud. Tussen een takkenbos hoorde ik een Winterkoning geluidjes maken, en ik zag hem vervolgens ook. Als een muisje liep hij heen en weer, op zoek naar een verborgen spinnetje, torretje, coconnetje. Hij moet op een dag bijna zijn lichaamsgewicht  aan voedsel bij elkaar zien te scharrelen om in leven te blijven. Ongelooflijk dat dit kleine hummeltje van maar negen gram daarin slaagt bij alle sneeuw en ijs!  Alleen het goudhaantje is nog kleiner.

11 januari 2009

Het leek mijn kleinzoon wel een goed idee om bij deze winterse omstandigheden eens te gaan kijken wat we nu aan sporen zouden kunnen vinden in het bos. Het viel ons op dat maar weinig vogels zich lieten horen. Wel hoorden en zagen we een koppel raven overvliegen, altijd weer leuk om te constateren dat het weer de goede kant met ze opgaat. Door de vele menselijke sporen in het besneeuwde bos was het niet zo simpel om die van de dieren er tussenuit te halen. Maar toch, we vonden zo het een en ander. Vooral aan de vraatsporen van edelherten was goed te zien hoezeer die zich momenteel noodgedwongen voeden met boombast en toen we ergens ook nog de uitwerpselen van een hert vonden, konden we mooi constateren dat die vol bastvezels zaten. "Oma", zei mijn kleinzoon, "als je ziet wat voor drollen die herten laten vallen, valt het met de honger wel mee, geloof ik". "Jawel", zei ik tegen hem, "maar jij eet toch ook liever een tomaat en een blaadje sla dan dag in dag uit alleen maar uitgedroogd brood, of niet soms? Hij begreep meteen wat ik bedoelde en vond het wel een "goeie".

10 januari 2009

Je krijgt ze maar weinig te zien, en dan is het nog een dood exemplaar ook! Deze onfortuinlijke Kruisbek (Loxia curvirostra) vloog zich te pletter tegen een raam en vond zijn graf in de sneeuw. Kruisbekken zijn bijzondere vogels. Al heel vroeg in het jaar kunnen ze  tot broeden overgaan. In februari kunnen ze zelfs al op de eieren zitten, voedsel is er dan voor deze vogels immers genoeg. Ze leven namelijk van de zaden uit lariks-, spar- en dennenappels. Met hun vernuftig over elkaar gekruiste snaveldelen kunnen ze die er uitstekend uitpeuren. Jonge kruisbekjes hebben aanvankelijk nog een recht snaveltje, pas na verloop van tijd wordt dat krom en gekruist. Dit dode exemplaar heb ik maar een plekje gegeven op de composthoop.

9 januari 2009

Het was koud, kil en mistig in het bos. Ik wilde graag een foto maken van een zwijn in de sneeuw. Terwijl ik stond te kijken naar hun wroetsporen, bleken ze opeens op een dertigtal meters afstand het pad over te steken: een moederdier met een stel jonge biggen. Helaas waren ze alweer verdwenen voor ik mijn camera kon pakken. Even later bespeurde ik een edelhert met een prachtig gewei. Nou, dat was ook leuk natuurlijk! Zo'n mooi gewei zegt niet veel over de leeftijd van een edelhert. Andere uiterlijke kenmerken als kop, dikte van de hals, vorm van de romp zijn daarbij ook een hulpmiddel. De beste indicatie geven de kiezen, aan de hand van hun slijtage kan vrij aardig worden vastgesteld wat de leeftijd van een hert is. Maar ja, daarvoor moet hij wel eerst worden afgeschoten. In februari en maart worden de geweistangen afgeworpen.

8 januari 2009

Op school leerden wij vroeger waarom de ene plant wel, en de andere niet bevriest in de winter. Water zet uit als de temperatuur onder 0 graden komt, de cellen vriezen kapot, de membranen scheuren en de plant gaat dood. Sommige planten echter - we noemen ze winterhard - kunnen zich wapenen tegen bevriezing. Ze verlagen de mogelijkheid te bevriezen door heel veel suikers en voedingsstoffen aan te maken. Deze fungeren als een soort antivries waardoor het punt van bevriezen voor deze planten ongeveer -10 graden is.  Hoe kan het dan dat dit viooltje na twee nachtvorsten van 15 graden onder nul alweer fier rechtop staat te pronken nu de temperatuur een paar graden boven nul komt? De oplossing van het raadsel is de sneeuwlaag die op de plant lag en een isolerende werking had. Wat is het toch leuk als je de principes in de natuur leert ontdekken en begrijpen! En wat geweldig, die ongelooflijke veerkracht van zo'n klein bloempje!

7 januari 2009

Het is wel een en al vogel wat de klok momenteel slaat in mijn dagboek. Maar er valt ook zoveel te zien! De Appelvink komt dagelijks langs voor zijn portie zonnepitten, groenlingen, goudvinken, allerlei meesjes, het vliegt af en aan. Favoriete voerplek is en blijft de opgehangen regengoot. Sinds een paar dagen zien we hier ook Keepen (Fringilla montifringilla). Die zag ik hier niet eerder en dat is niet verbazingwekkend want deze vogel is een wintergast. In veel vogelgidsjes is hij niet eens te vinden, heb ik gemerkt. De Keep, een vinkensoort, leeft in het hoge noorden en komt soms in grote groepen naar het zuiden als het in daarginds te koud wordt.  Het wak in de vijver trekt ook veel vogels aan, het water voorziet duidelijk in een grote behoefte. Onze tuin is een echte koek- en zopietent voor vogels! Op de voortreffelijke vogelwebsite van onze zuiderburen staat heel veel informatie over hoe je vogels de winter doorhelpt: http://www.vogelbescherming.be/site/

6 januari 2009

Watervogels sterven niet zo snel van de koude als wel door voedselgebrek. Deze eend zat vanmorgen langs de IJssel mistroostig te wachten op betere tijden, zo leek het wel. Andere dieren kunnen nog wat teren op hun vetlaag, maar zo'n eendje moet continu eten om het kacheltje brandend te houden en de lichaamstemperatuur op peil. Zijn lijfje meet 38į, de zwemvliezen nog maar 5į en waar die het ijs raken hebben ze nog maar een temperatuur van 0į, zodat ze niet vastvriezen aan het ijs. Maar bij felle koude stoppen de vogels hun pootjes toch maar tegen het warme lijf. Ik pak de fiets maar even om ze wat oud brood en een flinke portie strooivoer te gaan brengen. Dat kunnen ze nu even heel goed gebruiken, het is nog steeds ver  onder nul.

5 januari 2009

Takken steunen onder een zware sneeuwlast; het is niet de hoeveelheid maar de hoedanigheid van de sneeuw: deze is half bevroren. Hoewel het nog vroeg in de morgen is, begint de zon haar kracht al uit te stralen en de bomen beginnen zachtjes te druppelen. De radioweerman liet eerder deze morgen  weten dat de temperatuur vandaag niet boven het vriespunt zou komen, dus werd meteen de verplichting gevoeld de stoep rondom het huis van sneeuw te ontdoen, een zware en vervelende klus. Als ik geweten had dat de dooi zo snel zou komen.....! Aankomende nacht wacht nog "de zwaarste vorstdag van deze periode", dus is het voor de dieren nog even "de tanden op elkaar". In Burgers Zoo (Arnhem) worden uit voorzorg vandaag de zwartvoetpinguÔns naar binnen gebracht.

4 januari 2009

Het schijnt dat de vogelasiels propvol zitten met slachtoffers van de huidige winterse omstandigheden. Vogels verhongeren, vriezen vast op het ijs en worden ook nog eens verjaagd door schaatsers die nu het anders verlaten domein van watervogels binnenkomen. De vogelasiels draaien overuren om de vele zwanen, eenden, zelfs buizerds weer op te kalefateren. Het is het trieste bijverschijnsel van de vorst die bijna alle wateren ontoegankelijk heeft gemaakt en de velden hard bevroren. Ik moest er een column over kwijt, die is te lezen in mijn weblog op Trouw, (aan te klikken via menu home). Bij een goedkope super heb ik maar een paar broden gekocht, fijn gesneden en op het garagedak gegooid voor de meeuwen. Die waren er als de kippen bij! Akelig dat al die dieren momenteel zo moeten lijden.

3 januari 2009

De fotograaf die deze prachtige ransuil vereeuwigde is Frans Schilderman. Hij is een natuur-fotograaf in hart en nieren, altijd buiten rondspeurend naar wild dat tussen de bomen verscholen ligt of loopt, vogels die het fotograferen waard zijn, en altijd met veel respect voor de natuur. Zo liepen wij elkaar vorige zomer tegen in het bos tegen het lijf. In zijn woonplaats staat een roestboom waar meerdere ransuilen de dag doorbrengen. Omdat hij mij dit geheim verklapte, ging ik er ook een paar keer kijken en trof dan de uilen aan, slapend met de kop in de veren. Frans echter, kan er op elk moment even heenlopen en maakt dan de fraaiste foto's. Wat een luxe! En wat zijn ze geweldig mooi, deze fraaie vogels met de sierlijke pluimpjes op hun ronde koppies. Die pluimpjes hebben overigens geen enkele functie bij het waarnemen van geluid.

2 januari 2009

Wat ik eigenlijk nooit doe, heb ik nu wel een keer gedaan: even rondneuzen bij de dassenburcht in het bos. Ik veronderstelde dat de dassen bij deze kou zich wel langdurig verschanst zouden hebben in de burcht, maar niets bleek minder waar. Dassen lopen altijd langs vaste paadjes over hun territorium en in het witte bevroren bladerdek was dit nu prachtig te zien. Ik heb me maar snel weer teruggetrokken uit hun omgeving. In mei krijgen de dassen jongen en je kunt ze dan nog wel eens tegenkomen rondom de burcht. Ze kennen, net als jonge vosjes, gedurende een bepaalde periode nog geen angst en zijn dan enorm nieuwsgierig. Het kan voorkomen dat ze gewoon aan je schoenen staan te ruiken als je stil blijft staan. Pa en ma das leren ze dat al snel af!

1 januari 2009

Nu het vuurwerkgeweld voorbij is, kan de rust weerkeren en de lucht gezuiverd worden van alle giftige stoffen en kruitdampen die er in terecht kwamen. Er ligt weer een nieuw jaar als een onbeschreven blad voor ons. Wat het ons brengen zal, is veelal ongewis en misschien is dat maar goed ook! Ik wens iedereen toe dat het nieuwe jaar mild zal zijn en dat het regelmatig zonnestraaltjes op uw pad zal brengen. En natuurlijk ook veel mooie groene momenten!

 

naar boven